ابن خلدون ( مترجم : م . محمد پروين گنابادى )

865

تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى )

مىشود ، زشتيها و مفسده‌ها را تشخيص ميدهند و از رفتارهاى لگام گسيختگى حيوانى دورى ميجويند و نتيجهء انديشه در كردارهاى منظم و اجتناب ايشان از مفاسد كاملا نمودار مىشود . به يارى اين معانى است كه انسان صفات ياد كرده را بدست ميآورد و معانى مزبور كاملا از حس دور نميباشد و نيازى نيست كه در آنها تعمق شود ، بلكه همهء آنها از راه تجربه بدست ميآيد و بوسيلهء آن مورد استفاده واقع مىشود ، زيرا معانى مزبور از مفاهيم جزئى است كه بمحسوسات تعلق دارد و صدق و كذب آنها به زودى در عالم واقعيت آشكار مىشود و جويندهء آنها از حصول علمى كه در نتيجهء اين آزمايش بدست ميآورد استفاده مىكند و آنگاه هر فرد بشر بميزانى كه در عالم واقعيت براى او آموختن تجاربى ميسر ميگردد آنها را در رفتار با همجنسان خويش به كار مىبندد چنان كه بر وى آشكار مىشود چه شيوه‌اى را برگزيند و انجام دهد و كدام روش را فرو گذارد و تجربهء مزبور براى او در نتيجهء ممارست بمنزلهء عادت و ملكه‌اى مىشود كه آن را در طرز رفتار خود با همنوعانش به كار مىبندد و كسى كه اين شيوه را در جريان زندگى خود پيروى كند بر هر قضيه‌اى آگاهى مىيابد و تجربه آموختن ناچار بايد بگذشت زمان حاصل آيد ليكن گاهى خداوند بدست آوردن تجربه را در نزديكترين زمانها براى بسيارى از افراد بشر به آسانى ميسر ميسازد و آن هنگامى است كه از پدران و نياكان خويش و بزرگان و مشايخ قوم تقليد كند و تجارب را از آنان فرا گيرد و تعاليم ايشان را بياموزد ، آن وقت نيازى نخواهد داشت كه دير زمانى در جستجوى وقايع ممارست كند و معانى مزبور را از ميان آنها برگزيند . ليكن هر كه به اين روش پى نبرد و از تقليد كردن در آن غفلت ورزد يا از صفت نيك شنوائى و پيروى از بزرگان و مردمان مجرب دورى جويد ، بايد در راه تربيت خويش بشيوهء تجربه اندوزى رنجى دراز تحمل كند ، چنان كه طريقى نامأنوس و غير عادى را مىپيمايد و تجارب را بدانسان ميآموزد كه ميان آنها نسبتى درست