پيش در منصوره مقابل تلمسان ساخته شده است . و همچنين پلهايى كه اهالى كارتاژ بوسيلهء آنها آب از مجرايى كه بر آنها سوار است به شهر خود برده‌اند و هم اكنون نيز نمودار است . و ديگر بناها و معابدى كه باخبار سازندگان آنها خواه در ازمنهء نزديك يا دور آگاهى يافته‌ايم و بطور قطع دريافته‌ايم كه بنيان گذاران ابنيهء مزبور از لحاظ مقادير اجسام ( تنومندى اندامها ) در مرحلهء افراط نبوده‌اند ، بلكه اين پندار ساختهء افسانه‌سازانى است كه باخبار قوم عاد و ثمود و عمالقه شيفته ميباشند و ما خانه‌هاى قوم ثمود را در سنگهاى تراشيده در اين عصر نيز مىيابيم و در حديث صحيح ثابت شده است كه آنها مساكن ايشان بوده است و كاروانهاى حجازى بيشتر سالها از برابر آنها ميگذرند و مشاهده ميكنند كه از لحاظ جوّ و مساحت و سقف و ديگر خصوصيات با خانه‌هاى معمولى تفاوتى ندارند بلكه افسانه‌سازان در اين باره مبالغه ميكنند و حتى مىپندارند كه عوج بن عناق از نسل عمالقه [ 1 ] ماهى تازه را از دريا ميگرفت و آن را در برابر خورشيد بريان ميكرد و با اين پندار گمان ميكنند كه هر چه به خورشيد نزديك شوند گرم‌تر مىباشد و نميدانند گرمائى كه در نزد ما از خورشيد يافت مىشود عبارت از نور است كه به علت انعكاس شعاع آن در برابر سطح زمين و هوا گرم مىشود ، ولى خورشيد بذاته نه گرم و نه سرد است بلكه عبارت از ستارهء تابانيست كه مزاج و تركيبى ندارد و ما در اين باره در فصل ( باب ) دوم نيز آنجا كه ياد كرديم : آثار دولت بر نسبت نيروى آن و در ريشه و اصل آن است سخن رانديم و خدا آنچه بخواهد ميآفريند [ 2 ] . [ و فرمان ميدهد آنچه بخواهد ] .

--> [ 1 - ) ] . Amalecites [ 2 - ) ] يخلق ما يشاء . سورهء آل عمران ، آيهء 24 . قسمت داخل كروشه در چاپ « پ » و « ينى » نيست .