به نفس زيان مىزند چنان كه رفتارهاى نيكو آثار نيكو و پاك بنفس مىبخشد و رفتارهاى بد و پست در آن آثار بد و پست بجاى ميگذارد و اگر چنين رفتارهائى بر نفس سبقت جويد و تكرار گردد در آن جايگير مىشود و رسوخ مىيابد و اگر ديرى بپايد و خصال نيك در نفس جايگير نشود آن خصال نقصان ميپذيرد از اين رو كه آثار نكوهيدهء آن در نفس نقش مىبندد مانند همهء ملكاتى كه از افعال پديد ميآيند . و اين آثار بر حسب تفاوت اصناف بازرگانان در اطوار و حالاتشان است چه گروهى از آنان كه داراى حالات پست بازرگانى باشند و با سوداگران بدكار كه بنادرستى و تزوير و فريبكارى دست مييازند و براى كالاها و بهاى آنها هنگام اقرار و انكار دمبدم سوگندهاى دروغ ياد ميكنند شريك و همكار باشند بيش از حد بدين خوى پست متصف خواهند بود و فرومايگى بر آنان چيره خواهد شد و به كلى از فضيلت جوانمردى و اكتساب آن دور خواهند گرديد و گر نه ناگزير بايد چانه - زدن و ستيزه‌گرى در جوانمردى آنان تأثير بخشد و فقدان آن در ايشان اندك است . [ 1 ] و اما گروه دوم بازرگانان ، كه در فصل پيش ( فصل دهم ) ياد كرديم در پناه جاه و نفوذ ، حقوق خويش را حفظ ميكنند و اين قدرت و جاه آنان را بىنياز مىكند كه بتن خويش عهده دار اين گونه امور بازرگانى شوند ، بسيار نادر و انگشت شمارند . اين گروه كسانى هستند كه گاهى يك باره به وضع شگفت آورى بر ثروت آنان افزوده مىشود يا ناگهان ثروت بزرگى به ارث به آنان ميرسد كه در نتيجهء مرگ يكى از اعضاى خاندان ايشان در زمرهء بزرگترين توانگران بشمار ميآيند و بكمك اين ثروت با اهل دولت مربوط ميشوند و از اين راه در ميان مردم عصر خود جلوه‌گرى ميكنند و نام آور ميشوند و بپايه‌اى نائل ميآيند كه شخصا از عهده‌دارى كارهاى بازرگانى كناره‌گيرى ميكنند و تصدى آن را به نمايندگان و اطرافيان خود واگذار ميكنند و آن وقت فرمانروايان و اولياى امور به علت آنكه مشمول احسان و هداياى

--> [ 1 - ) ] كلمهء ( قليل ) در ( 1 ) نيست .