مطالعات مربوط به اساطير است و مؤلف ، خود ، گاه به تطبيق اين اساطير مىپردازد و سليمان و جمشيد يا ابراهيم و فريدون و يا نمرود و ضحاك را مقايسه مىكند . بخش آخرت‌شناسى و نشوريّات كتاب بسيار غنى است و روايات ملل و مذاهب مختلف را در باب تصورى كه از پايان جهان دارند ، به دقّت تمام ، نقل مىكند . اين فصل در تفسير تحولات تاريخ و جامعه و فراهم آوردن زمينه‌هاى روحى براى پذيرفتن بعضى رويدادها ، از مهمترين بخشهاى روان‌شناسى حوادث تاريخ است كه كمتر بدان توجّه شده است . 3 ) از ديد دين‌شناسى علاوه بر مطالبى كه مؤلف در مطاوى كتاب در باب عقايد ملل و مذاهب مختلف نقل مىكند ، دو فصل اساسى از بيست و دو فصل كتاب ويژهء فرق و مذاهب اسلامى و شرايع و اديان باستانى است و در هر دو فصل نكات و اطلاعات بسيار مهمّى را مىآورد كه گاه از ديدارهاى خصوصى او با طرفداران اين مذاهب و شرايع حاصل شده است و در هيچ كتاب ديگرى نمىتوان آن را يافت . مرحوم محمد كرد على در اين باره مىگويد : « اين كتاب يكى از مهمترين كتابها در زمينهء ملل و نحل است . » و حتى از همين توغّل مؤلف در مسائل مربوط به اديان و مذاهب ، كرد على ، مىكوشد كه كتاب را به ابو زيد بلخى نسبت دهد كه در اين باره فردى برجسته بوده است . [ 1 ] 4 ) از ديد جغرافيا مؤلف ، فصلى ويژهء جغرافيا پرداخته كه با همه حجم اندكى كه دارد ، داراى اطلاعات بسيار مهمى است . كراچكوفسكى محقق روس ، كه يكى از جامعترين مطالعات را در باب جغرافيا نويسى در ايران و اسلام پرداخته است ، دربارهء مطهر بن طاهر و كتاب آفرينش و تاريخ او ، مىگويد : « مطهر بن طاهر ، تنها يك گردآورندهء سخنان ديگران نيست . او به منابع مكتوب بسنده نكرده و از مجموعه‌اى كه خود مىدانسته چگونه آنها را برگزيند ، به روايت نيز پرداخته است . او با يهود و ايرانيان زردشتى و حتى هنديان نيز روابط داشته و چنان به نظر مىرسد كه شناختى نيك نسبت به گاهشمارى هندى داشته است . . . و او عمر جهان را در نزد هنديان به چهار ميليارد و سيصد و بيست ميليون سال و با ارقام دوانگارى ( Devanagari ) [ 2 ] محاسبه مىكند و همين محاسبه نشان مىدهد

--> [ 1 ] المقتبس ، ج 3 ، ص 219 . [ 2 ] تاريخ الادب الجغرافى العربى ، ص 225 .