ابن رزام اين نظريه را در كتاب خويش كتاب النقض على الباطنية نقل كرده است . همچنين از روايت فلوطرخس آراى ديگر فلاسفهء يونانى از قبيل هراقليتس [ 1 ] و انقسامنس [ 2 ] و انقساغورس [ 3 ] و ارسلاوس [ 4 ] و ابيقورس [ 5 ] و انباذقليس [ 6 ] و عدهء ديگرى از فلاسفه را نقل مىكند كه هر كدام در باب مبدأ آفرينش آراى ويژهء خويش را داشته‌اند و از اين لحاظ اين بخش از كتاب او فصل قابل ملاحظه‌اى است از اسناد آشنايى فيلسوفان اسلامى نسبت به آراى فلاسفهء يونان كه بيشتر از طريق ترجمه‌هاى سريانى به عربى به دست ايشان رسيده بوده است و امروز اغلب اين ترجمه‌ها در دست نيست . پس از منقولات فلاسفهء يونان ، به روايت فلوطرخس ، به نقل مطلبى از ايوب رهاوى [ 7 ] در كتاب التفسير او مىپردازد كه چون كتاب او نيز از ميان رفته است اين فقره داراى كمال اهميت است . آنگاه ، در دنبالهء اين بحث ، وارد انديشه‌هاى مسلمانان در اين مورد مىشود و از زرقان [ 8 ] در كتاب المقالات [ 9 ] نقل مىكند كه ارسطو قايل به « هيولاى » قديم است و همراه آن « قوّه » اى قديم و « جوهر » كه پذيراى « اعراض » است و از جالينوس رأى به طبعهاى چهارگانه را نقل مىكند و نيز رأى ديگر فلاسفه را در باب چهار طبع و پنجمينى كه مخالف آنهاست و اگر آن مخالف نباشد طبايع از كار باز مىمانند و با يك ديگر ائتلاف نمىيابند . و از بلعم بن باعورا [ 10 ] نيز به عنوان فيلسوف و متفكر مطلبى نقل مىكند بدين مضمون كه : « عالم قديم است و آن را مدبّرى است كه از جميع جهات با آن مخالفت

--> [ 1 ] Heraclitus [ 2 ] Anaxamines [ 3 ] Anaxagoras [ 4 ] گويا Arcesilaus فيلسوف آتنى قرن سوم قبل از ميلاد منظور است كه نام او را به صورت Arcesilas هم ضبط كرده‌اند . [ 5 ] Epicurus [ 6 ] Empedocles [ 7 ] ايوب رهاوى ، از قدماى مترجمين و نقلهء متون فلسفى و علمى به زبان عربى است . نديم در فهرست ، ص 305 ، او را در رديف اين جماعت ياد مىكند . [ 8 ] دربارهء زرقان و كتاب المقالات او ، كه گويا چيزى شبيه كتاب فلوطرخس بوده و محتوى آراى مختلف فلاسفه و ارباب شرايع ، اطلاع چندانى در دست نيست . بعضى از قدماى نويسندگان ملل و نحل از قبيل ايرانشهرى و اشعرى و بغدادى به منقولات او استناد كرده‌اند . در باب زرقان مراجعه شود به كتاب الانساب سمعانى b 530 كه ازو بعنوان المسمعى ياد مىكند و نيز 82 . p بن 1954 بن Massignon , Louis : ystiqueMusulmane , Paris و خاندان نوبختى ، از عباس اقبال آشتيانى ص 137 ، و طبقات المعتزلهء ابن المرتضى ص 78 . [ 9 ] كتاب المقالات زرقان ، در الفهرست نامى از اين كتاب زرقان نيامده است . [ 10 ] بلعم بن باعوراء را به عنوان فيلسوف ياد كردن و از او مطالب فلسفى آوردن بسيار بديع است ، مگر اينكه يك بلعم بن باعوراء ديگرى باشد از حكماى يهود دوره‌هاى بعد .