مؤمن پرنده‌اى است كه از درخت بهشت مىآويزد تا آنگاه كه خداى تعالى او را به پيكرش باز گرداند روز رستاخيز . » و از عبد الله بن عمر روايت شده است كه ارواح مؤمنان در پرندگانى است به مانند زرازير و زرازير جمع زرزور ( سار ) است ، كه با يك ديگر آشنايى مىدهند و روزى از ميوه‌هاى بهشت دارند . و از سلمان فارسى روايت شده است كه گفت : « جانها ( ارواح ) لشكرهايى از لشكرهاى خدايند ، پس آنها كه از براى خدا باشند با يك ديگر الفت دارند و آنها كه از براى جز اوست اختلاف دارند . » و از ابو زبير از جابر روايت شده است كه گفت ما در اين سخن مىگفتيم كه هيچ كس ، پيش از رستاخيز ، با پيكرش به درون بهشت يا دوزخ در نمىآيد ، بلكه آنچه هست ارواحى است كه يا در عليين است يا در سجّين ، پس آنگاه كه نفوس به يك ديگر در پيوندد و هر كه در گور است برانگيخته گردد ، بازگشت ارواح و اجساد به بهشت و دوزخ خواهد بود . و از كلبى از ابو صالح از ابن عباس ( رض ) در اين سخن خداى كه « و مىآفرينيم شما را در آنچه شما نمىدانيد » ( 56 : 61 ) روايت شده است كه گفت : در پرندهء سياهى از دوزخ . و خيثمة بن سليمان قرشى در طرابلس بر من قرائت كرد از عبد الجبّار بن العلاء از سفيان ثورى از فرات بن الفرات از ابو طفيل از على ( ع ) كه گفت : « دو درّه شكافته شده است درّهء احقاف و درّه‌اى در حضرموت كه آن را برهوت مىخوانند كه نشيمن ارواح كافران است . » و سفيان از ابان بن تغلب از مردى روايت كرد كه گفت : شبى در برهوت خفتم و چنان مىنمود كه گويى حشر ارواح مردمان است و آنان مىگفتند : « اى دومه ! اى دومه ! » و گفت از يكى از اهل كتاب شنيدم كه دومه فرشتهء موكل بر ارواح كافران است . و از ابو امامه روايت شده است كه گفت : ارواح مؤمنان در بيت المقدس گرد مىآيند . و پيامبر ( ص ) كشته‌شدگان بدر را در چاه آواز داد . گفتند : آيا كسانى را آواز مىدهى كه مرده‌اند ؟ گفت : « شما شنواتر از ايشان نيستيد . امّا آنها نمىتوانند پاسخ مرا بدهند . » و پيامبر ( ص ) گفت : شكستن استخوان مؤمن مرده ، همچون شكستن استخوان اوست به هنگام زندگى . و در غزوه‌هاى مسلمانان ، از اخبار متواتر است كه چون يكى از كافران كشته مىشد ، مىگفتند : خداى روحش را شتابان به دوزخ برد . و چون مؤمنى شهيد مىشد مىگفتند : خداى شتابان روح او را به بهشت برد . و ابان از عباس از انس ( رض ) روايت كرد كه پيامبر ( ص ) گفت : اعمال شما را بر نزديكانتان عرضه مىدارند ، اگر اعمال شما نيك باشد آنان شاد مىشوند و اگر بد باشد آن را ناخوش مىدارند . و روح مؤمن ، ارواح مؤمنان را ديدار مىكند و مىگويند : اين دوست را رها كنيد تا بياسايد كه از رنجى سخت به در آمده است . سپس مىپرسند كه فلان مرد چه كرد و فلان زن چه كرد ؟ آيا فلان مرد ازدواج كرد يا فلان زن ازدواج كرد ؟ پس اگر بگويد او قبل از من درگذشته است آيا نزد شما نيامده