مىشود . و رواست كه خداى تعالى از اضطراب باد در ابر فرشته‌اى بيافريند كه نام آن رعد باشد . و ما ، تا آنجا كه نصّى از كتاب خداى و خبر راستينى از پيامبرمان نيافته باشيم ، ميان مقالات اهل اسلام و گفتار پيشينگان هماهنگى برقرار مىكنيم و اگر چيزى از آن سخنان با آراى ايشان توافق نداشته باشد ، آن رأى مهجور است و به دور افكنده . امّا هالهء خورشيد و ماه و ستارگان : از اجتماع بخار در جوّ و انبوه شدن آن به وجود مىآيد ، پس آنگاه كه نور خورشيد و ماه در هوا بتابد ، آن نور ، در هوا ، بر آن بخار بازگشت مىكند و منعطف مىشود و در نتيجه آن هاله‌ها رؤيت مىشود . و گروهى عقيده‌اى خلاف اين دارند . و خداى داناتر است . امّا شهابها و عمودها ، از بخار خشكى است كه در جوّ بالا رود و به نزديكى فلك قمر رسد و در آن هنگام منحنى شود و بر اثر حركت فلك ملتهب شود . اگر پاره‌هايى از آن به هم پيوسته باشد ، به گونهء شهاب و عمودها و ستاره‌هاى دنباله‌دار ديده مىشود . بعضى گفته‌اند كه اينها همه خطاى باصره است [ 1 ] كه حقيقتى ندارد . اما قوس قزح ، از شعاع خورشيد است كه در بخار تر مىتابد ، آن گونه كه شعاع در آب مىتابد و بعد بر ديوار مىافتد و گاهى اگر مبتلايان به چشم درد به چراغ نگاه كنند چنين حالتى پيدا مىشود [ 2 ] و مىتوان آن را آزمود ، بدين گونه كه شخص در برابر خورشيد بايستد و آب بپاشد و اين كار را ادامه دهد تا آنگاه كه انعكاس آن ظاهر شود ، قوس قزحى خواهد يافت . امّا سرخى و زردى آن نتيجهء ترى و خشكى است و آن را بر آتش بتوان قياس كرد كه اگر هيزمى تر در آن باشد ، رنگ آن آتش سرخ است و كدر و اگر از هيزمى خشك باشد رنگ آن زرد و صافى . و آن سبزيى كه بعد از زردى ديده مىشود بدان سبب است كه جسمى كه از آن مىتابد ، كدرتر است . و بعضى معتقدند كه اين تخيّل است و حقيقتى ندارد ، درست به مانند كسى كه در كشتى نشسته و مىپندارد كه زمين با او در گردش است . و روايت كرده‌اند كه ابن عباس روا نمىدانست كه قوس قزح بنامد و مىگفت : قوس قزح از آن شيطان است . و از وهب حكايت كرده‌اند كه قوس قزح را خداوند پس از طوفان نوح آشكار كرد تا امانى باشد از غرق شدن و خداى داناتر است . امّا گردباد ، از برخورد دو باد كه در جهت و وزشگاه مختلف حركت كنند حاصل مىشود ، از آن ميان گردبادى برمىخيزد كه در هوا كشيده مىشود . و بعضى گويند كه آن شيطان است . و خداى داناتر است . امّا هدّه ( فرو ريختن ) نتيجهء وقفه‌هاى باد است در هوا و در زمين .

--> [ 1 ] تخييل فى البصر ، قس ، ص 293 . [ 2 ] متن : « و قد يعرض مثل ذلك لعزبه [ لغربة اصلاح هوار ] رمد » ولى در الآراء ، ص 147 : لمن كان به رمد .