و گفته‌اند خداوند در سابق از فنا كردن آنچه آفريده است سخن گفته است و ثواب و عقاب او غير فانىاند ، هميشه . پس اگر بهشت و دوزخ موجود بودند مىبايد فانى مىشدند و اين خلاف وعدهء الاهى است « و تبديل كننده‌اى از براى كلمات او نيست . » ( 6 : 115 ) مخالفان ايشان گويند : بهشت و دوزخ ، كيفر و پاداش نيستند ، بلكه آن دو محل كيفر و پاداش‌اند ، در آنجا ثواب و عقاب داده مىشود و استثناى از هلاك و فنا شامل ايشان است به گفتهء خداى تعالى : « مگر آنكه خداى تو خواهد . » ( 11 : 108 ) و به دليل اينكه در مورد آنان حكم به سرمديّت و جاودانگى كرده است ، همان گونه كه وعده كرده است كه خلق را فانى كند وعده كرده است كه بهشت و دوزخ را فانى نكند . آنگاه ، اينان ، در باب محل بهشت اختلاف كرده‌اند . گروهى گفته‌اند جاى آن در آخرت است و آخرت آفريده است و گروهى گفته‌اند بهشت در عالمى است كه از براى آن نهاده شده است و از براى خداوند عوالم خلق بسيار است چندان كه او بخواهد . و گروهى گفته‌اند در آسمان هفتم است كه سقف آن عرش رحمن است . و در اين باره خبرى نيز نقل كرده‌اند و بعضى گفته‌اند آفريده است امّا دانسته نيست كه كجاست . و جاى شگفتى نيست كه خداى آن را در مكانى بدارد ، آن گونه كه جهان را در لا مكان به پاى داشته است . و گفته‌اند كه دوزخ در زير هفتم زمين فرودين است و در اين باب خبرى نيز روايت كرده‌اند . در ياد كرد توصيف بهشت و دوزخ از آنچه در قرآن آمده است وصف جامع بهشت اين است كه « و در آن بهشت بود هر آنچه آرزو كند تن‌ها را و خوش آيد چشمها را و شما در آن جاويدان باشيد . » ( 43 : 71 ) و جامعترين خبرى در اين باب خبر ابو هريره است كه از پيامبر نقل كرده است به حكايت از پروردگار عز و جل كه « از براى بندگان صالح خويش آماده كرده‌ام آنچه نه چشمى ديده و نه گوشى شنيده است و نه بر دل بشرى گذر داشته است ، رها كنيد آگاهى از آن را . » ابو هريره گفت كه مصداق اين در كتاب خداى عز و جل اين است : « نداند هيچ تنى چندانچه پوشيده و نهانى ساخته‌اند مر ايشان را از روشنى چشمها ، پاداشى بدانچه كرده باشند . » ( 32 : 17 ) و حمزة بن حبيب از منهال بن عمرو از محمد بن حنفيّه روايت كرده است كه پيامبر گفت : « به هر گونه كه خواهيد دربارهء بهشت سخن بگوييد ، به هر چه آن را وصف كنيد و از آن سخن بگوييد بهشت افزونتر از آن است . » و از همين سخن پيامبر اجازه يافته‌اند كسانى كه در توصيف بهشت و دوزخ سخنانى گفته‌اند كه در روايت نقل