و چون فلان - كه خداوند زندگانيش را در راه طاعت خويش دراز كناد و آنچه از دانشها خواسته است نصيبش دهاد - به احوال اين طايفه نظر افكند و دريافت كه چه مايه همتّهاى ايشان پراكنده و نحله‌هاى ايشان گوناگون و شاخه شاخه است و به جستجوى مذاهب ايشان پرداخت ، خواهان آن آمد كه درست‌ترين مقالات ايشان را به دست آورد و به بازشناخت درست‌ترين مبانى آنان بپردازد . پس او - كه همواره بختش بلند باد و فرمانش متعالى - مرا فرمود كه براى وى در اين باره كتابى گرد آورم . كتابى نه چندان كوتاه و فشرده و نه نيز بسيار دراز دامن كه از شايبهء دستكارى حقيقت بر كنار باشد و پالوده از يافه‌ها و گزافه‌ها و از خرافات پيرزنان و مجعولات قصّه‌پردازان و بر ساخته‌هاى جعّالان حديث به يك سوى باشد . و اين خود نتيجهء تمايلى بود كه او در كار خير داشت كه طبيعتش را خداوند بر آن سرشته بود و نيز در راه دفاع از حق بود و پيكار در طريق دين و پاسدارى از قلمرو اسلام و بازگرداندن بدسگالى دشمنان بديشان و زبون كردن ستمكاران تا آتش آن كينهء ديرينه‌شان زبانه نكشد . و مايهء آن نگردد كه دشمن سركوفتى زند . پس من به شتاب در كار آمدم و فرمان او را ميان بستم و به جستجوى اسناد درست و نكته‌هاى برجستهء تصانيف پيشينگان پرداختم و گردآورى كردم آنچه دربارهء آغاز آفرينش و سرانجام آن بود و نيز آنچه از داستانهاى پيامبران عليهم السلام و سرگذشت امّتها و نسلها و تاريخ پادشاهان بزرگ از تازيان و ايرانيان بود و آنچه از كار خلفا ، از آغاز ، تا روزگار ما كه سال بر سيصد و پنجاه و پنج از هجرت پيامبر ما محمد ( ص ) است ، بوده است و همچنين دربارهء آنچه از حوادث و شگفتيها و آشوبها در آستانهء رستاخيز روى خواهد داد ، و اين همه بر بنياد چيزهايى بود كه در كتب پيشينگان و اخبار ياد شده از خلايق و اديان و گونه‌هاى مردمان و آداب و رسوم ايشان و ياد كرد آبادانيهاى زمين و چگونگى اقاليم و ممالك وجود داشت . سپس به ياد كرد آنچه در اسلام روى داده است از غزوه‌ها و فتوحات و جز آن پرداختم كه تفصيل آن در فصول آينده خواهد آمد و آنچه ما را بدين كار وادار كرد توجه به گفتهء حكيمان بود كه گفته‌اند : « آغاز كار ، پايان انديشه است . » و بدين گونه است كه چون به گردآورى مباحث در زمينهء آفرينش پرداختيم ، ناگزير شديم كه به تصحيح براهين دربارهء ايجاب آغاز آن بپردازيم و ثابت كردن آن ممكن نبود مگر از راه اثبات آفرينندهء آن كه پيش از آفريده‌هاى خويش است و اثبات او امكان نداشت مگر پس از بيان راههاى رسيدن به شناخت او ، پس ما از يادكرد اندكى دربارهء مرزهاى نظر و جدل ، آغاز كرديم . سپس به بحث دربارهء ايجاب اثبات ذات قديم - كه آفريننده و بازگردانندهء آفريده‌هاست - پرداختيم و آنگاه به ياد كرد آغاز آفرينش و سپس