تصحيح خود را ، از روى خريده ، اصلاح كرده است يا اختلاف نسخه‌ها را در پاى صفحه يادآور شده است . و چنان كه جاى ديگر يادآور شديم ، گويا علّت انتساب كتاب البدء به ابو زيد بلخى ، در نظر مؤلف خريده ، همان نسخه‌اى بوده است كه در كتابخانهء داماد ابراهيم پاشا موجود است و بر آن نام مؤلف به عنوان ابو زيد بلخى ثبت شده است . و حاج خليفه در كشف الظنون نيز ، به همان نسخه توجه داشته است . نسخه‌هاى كتاب البدء و التاريخ نسخه‌اى كه اساس چاپ هوار و ترجمهء ماست ، نسخه‌اى است به شمارهء 819 در كتابخانهء سليمانيهء ( تركيه ) كه اصل آن در كتابخانهء داماد ابراهيم پاشا بوده است و فيلمى از آن به شماره 645 در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران نيز موجود است و ما هم از آن بهره برده‌ايم . اين نسخه در 663 به خطّ نسخ خليل بن حسين كردى و لاشجردى [ 1 ] در 224 برگ و هر برگ 26 سطر كتابت شده است ، و نسخه‌اى است كه بيش و كم افتادگى دارد و كاتبى كه آن را نوشته از روى نسخه‌اى نوشته بوده است كه آن نسخه غلط بوده است و افتادگى داشته است ، زيرا در بسيارى موارد كاتب در حاشيه يادآور شده است كه « در اصل چنين بود » و نشان مىدهد كه نسبت به نقص نسخه آگاهى داشته است و در مواردى نيز صورت درست را ، بر طبق حدس و گمان خويش ، در حاشيه ، پيشنهاد كرده است كه غالبا هم درست نيست . از دقّت در اين نسخه مىتوان دريافت كه ميان اين نسخه و نسخهء اصل مؤلف ، چند نسخه ، و دست كم يك نسخه ، فاصله بوده است ، زيرا يك بار در تاريخ 390 هجرى كسى عبارتى را وارد اين متن كرده است و در فصل جغرافيايى كتاب ، در بحث از ناحيهء سجستان و زمين داور و رخج و بست اين عبارت را افزوده است : « و قد ظهر فى نواح يقال لها خشباجى معدن الذهب يحفرون الآبار و يخرجون من التراب الذهب و ظهر هذا فى سنة تسعين و ثلاثمائة و زيد هذا الفصل فى هذا الكتاب لانه من العجائب . » [ 2 ] يعنى : « و در نواحيى كه به نام خشباجى ناميده مىشود ، كان زر يافت شد . در آنجا چاههايى حفر

--> [ 1 ] هوار ، آن را ولاشجرضى ثبت كرده است . ولاشگرد يا ولاشجرد يا گلاشكرد به گفتهء لسترنج : « در پنجاه ميلى جنوب باخترى جيرفت قرار داشته است و مقدسى آن را ولاشگرد ضبط كرده است » ( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 340 ) . [ 2 ] البدء ، ج 4 ، ص 78 .