از براى ايشان حصنى است در برابر دشمنى كه آهنگ ايشان داشته باشد . و همه ايشان ، به تقريب ، صد هزار تن‌اند و ايشان نه كشاورزى دارند و نه دامدارى . در نزديكى سرزمين ايشان ، سرزمين صقالبه است و صقالبه ايشان را غارت مىكنند و اموال ايشان را مىخورند . » و ياقوت ، مسلما ، در موارد ديگرى نيز از اين كتاب بهره برده است ولى تصريحى ، اگر كرده است ، من آن را به ياد ندارم و همين نكته را هم ، قبلا ، ديگران بدان توجه كرده‌اند . [ 1 ] 3 ) چنان كه جاى ديگر يادآور شديم ، يكى از كتابهايى كه در قرن هشتم و نهم از اين كتاب مطالبى نقل كرده است و آن را به نام ابو زيد بلخى معرفى كرده ، كتاب خريدة العجائب و فريدة الغرائب [ 2 ] است تأليف ابن الوردى . [ 3 ] مؤلف خريدة العجائب در پايان فصلى كه ويژهء جهان و سرانجام آن پرداخته مىگويد : « هذه نبذة منقولة من كتاب البدء و التاريخ لا بى زيد البلخى رحمه الله تعالى . فصل : فيما ذكر فى المدة قبل الخلق . » [ 4 ] و بعد به نقل عين عبارات كتاب البدء و التاريخ مىپردازد و پيوسته ، در آغاز هر بند ، عبارت قال البلخى را تكرار مىكند . هوار به اين نكته توجّه كرده است و بخشى از افتادگيها يا عبارات آشفتهء نسخهء مورد

--> [ ( ) ] جزيره گرفتيم و ترجمه كرديم : « جزيره‌اى و محيطى » . امّا از توجّه به ضبط ياقوت مىتوان استنباط كرد كه وبئة يا وبيئة صفت براى جزيره است : « وبأ : وقع فى ارضهم الوباء و الوبأ ، و أرض وبئة و وبيئة و موبوءة و قد وَبِئَت و وُبِئَت » ( اساس البلاغهء زمخشرى ) . [ 1 ] تاريخ الادب الجغرافى العربى ، ص 226 . [ 2 ] خريدة العجائب و فريدة الغرائب ، تأليف سراج الدين ابو حفص عمر بن الوردى ( 689 - 749 ) الطبعة الثانية ، مطبعة مصطفى البابى الحلبى و اولاده بمصر ، القاهره ، 1358 / 1939 . [ 3 ] در پشت جلد كتاب ، سال تولد و وفات ابن الوردى را 689 - 749 نوشته‌اند كه در آن صورت او از علماى قرن هفتم و هشتم خواهد بود . امّا كراچكوفسكى ( تاريخ الادب الجغرافى العربى ، ص 224 ) او را از مردم قرن پانزدهم ميلادى ( نهم هجرى ) دانسته و محمد كرد على ( المقتبس ، ج 3 ، ص 218 ) نيز او را از مردم قرن نهم به حساب آورده است در صورتى كه به تصريح ابن شاكر كتبى ( متوفى 764 ) كه خود معاصر ابن الوردى است ( فوات الوفيات ، ج 3 ، ص 160 ، چاپ احسان عباس ، بيروت ) وى در طاعون سال 749 در دههء هفتم عمرش درگذشته ، پس نمىتواند از مردم قرن نهم باشد . بنابر اين بايد اين كتاب از تأليفات يك ابن الوردى ديگرى باشد ، چنان كه زركلى ( الاعلام ، ج 5 ، ص 229 و در مستدرك اول كتاب ، ص 162 ) يادآور شده است كه اين كتاب تأليف ابن الوردى معروف نيست ، بلكه از آن عمر بن منصور بن محمد بن عمر بن الوردى سبكى است كه در قرن نهم مىزيسته است . [ 4 ] خريدة العجائب ، ص 249 .