مطلبى نقل مىكند . [ 1 ] ژ - عتبى : يكى از منابع مؤلف « كتاب المعارف » عتبى است . از منقولات موجود در كتاب دانسته مىشود كه « كتاب المعارف » عتبى در زمينهء تاريخ بوده است و زمينه‌هايى از فرهنگ ايرانى بر آن حاكم بوده است و در آنجا ميان بخت نصر و بخت نرسى - كه نامى است ايرانى - تطابق قايل شده بوده است . [ 2 ] مؤلف ما ، در آغاز كتاب خويش ، بر شخصى به نام عتبى هجومى سخت مىبرد و دانسته نيست كه منظور وى از اين عتبى كدام عتبى است ، آنجا كه مىگويد : « . . . چه مناسب احوال ايشان است ، آنچه عتبى در كتاب خويش آورده است ، اگر چه اين سخن ، سخن مردى چون او نيست و او در اداى اين سخن تكلّف ورزيده و از زىّ خويش به درآمده است . آنجا كه در توصيف اين طبقه [ كژ روان و كژ راهان ] گويد : به جاى آنكه خرسندى خداى و شادى بندگان او را خواستار شود دل بدان خوش داشته كه بگويند : « فلان ، باريك بين و لطيف نظر است . گمان برده است كه لطف نظر ، او را ، بر ديگران امتياز بخشيده و او را به دانستن آنچه ديگران از آن برخوردار نيستند ، رسانيده است . » عتبى آنان را بددلان مىخواند و خاشاك بر سر آب و اهل غوغا . و او خود ، سوگند به خداى ، به چنين صفاتى از هر كس ديگر سزاوارتر است و اين صفات او را درخورتر است . » [ 3 ] س - ابن عبد الله القسرى : از « كتاب القرانات » او ، مطالبى در زمينهء مسائل مربوط به نجوم و تواريخ قديم نقل مىكند و اينكه تواريخ اهل هند و سند چگونه است ، و واحد اندازه‌گيرى تاريخ و ادوارى كه ايشان مىشناسند كدام است . اين نكته‌اى است كه كراچكوفسكى متوجّه آن شده است و مىگويد : « مطهر بن طاهر ، معرفت و شناخت خوبى نسبت به محاسبهء زمان در نظر هنديان داشته است و او با ارقام دوانگارى Devanagari عمر جهان را نزد هنديان به چهار ميليارد و سيصد و بيست ميليون سال مىرساند . » [ 4 ] ش - ابو القاسم كعبى بلخى : يكى ديگر از منابع مؤلف ما ، كتاب « اوائل الادلّهء » ابو القاسم كعبى ( متوفى 309 ) است كه مطالبى فلسفى به عين عبارت از آنجا نقل مىكند [ 5 ] و چون اين كتاب ، ظاهرا ، از ميان رفته است ، منقولات آن بسيار مهم است .

--> [ 1 ] البدء ، ج 2 ، ص 33 . [ 2 ] همان جا ، ج 3 ، ص 93 . [ 3 ] همان جا ، ج 1 ، ص 3 . [ 4 ] تاريخ الادب الجغرافى العربى ، ص 225 . [ 5 ] البدء ، ج 1 ، ص 135 .