سپرى شد جهان خسروانا * چو كام خويش راندند در جهانا » [ 1 ] و احتمالا در مطاوى اين فصل و ديگر فصول مطالبى از اين منظومه را او نقل كرده ولى تصريحى به مبدأ آن نكرده است . ت - كتابى از ابن مقفّع . در بحثى كه پيرامون دگرگونيهاى زمين و تغيير آبادانيها به ويرانى و ويرانيها به آبادانى دارد ، از كتابى از ابن مقفع [ 2 ] ، - كه نام آن را نمىبرد - مطلبى نقل مىكند كه بنا بر حدس بروكلمن ، از همان كتاب گمشدهء او به نام ربع الدنيا است كه موضوع آن ، احتمالا ، تاريخ اقوام و جغرافيا بوده است [ 3 ] همچنين در باب خزاين يزدگرد از ابن مقفّع مطالبى نقل مىكند كه نام كتاب او را نمىبرد . [ 4 ] 2 ) منابع يونانى : مؤلف به مجموعه‌اى از منابع يونانى اشارت مىكند كه احتمالا ترجمهء عربى آن آثار مورد نظر است ولى از آنجا كه او هم سريانى مىدانسته و هم عبرى ، احتمال اينكه بعضى از اين منابع به زبان سريانى يا عبرى باشد نيز وجود دارد . الف - كتاب ما يرضاه الفلاسفة فى الآراء الطبيعيّه . اين كتاب كه منسوب به افلوطرخس است يكى از مهمترين منابع يونانى مؤلف ماست كه آراى بسيارى از متفكران يونانى يا به قول خودش قدماء ( پيشينگان ) را از آن نقل مىكند و مىگويد : « و قرأت فى كتاب منسوب الى رجل من القدماء يقال له افلوطرخس ذكر فيه اختلاف مقالات الفلاسفة و وسمه ب « - كتاب ما يرضاه الفلاسفة من الا راء الطبيعيّة » [ 5 ] و منقولات او از اين كتاب بسيار زياد است و بسيارى از تصريحات مؤلف به صورت « حكى » فاعلش همين افلوطرخس است و متأسفانه هوار آنها را به صيغهء مجهول « حكى » مشكول كرده است . از اين كتاب كه نديم آن را ديده و مىگويد ترجمهء قسطا بن لوقا البعلبكى است [ 6 ] يك نسخه خوشبختانه باقى مانده و آن را عبد الرحمن بدوى در كتاب ارسطاطاليس فى النفس ، نقل

--> [ 1 ] البدء ، ج 3 ، ص 173 . [ 2 ] همان جا ، ج 2 ، ص 150 . [ 3 ] 236 بن 1 بن Carlbrockelmann , ischenLitteratur , supplement در كتاب زين الاخبار گرديزى ، چاپ عبد الحىّ حبيبى ، تهران بنياد فرهنگ ايران ، صفحهء 1347 و صفحهء 256 از كتاب ربع الدنيا ، از آثار ابن مقفع ياد شده است . نيز رجوع شود به مقالهء استاد زرياب خوئى در دايرة المعارف بزرگ اسلامى 4 / 679 دربارهء ابن مقفع . [ 4 ] البدء ، ج 5 ، ص 195 . [ 5 ] همان جا ، 1 / 136 . [ 6 ] الفهرست ص 314 .