غريزى و ساختمان روحى و دماغى شخص علم‌آموز و ادب‌اندوز باشد نيز از مهمات است . و از همه مهمتر داشتن بنيه و مزاج سالم پرطاقت ، و قلب و دماغ نيرومند ، و سامعه و باصره قوى ، و اعصاب و مغز آسوده پرتحمل بىدغدغه و اضطراب ، و از همه برتر و كارىتر وجود عشق مانع‌سوز نيز لازم و در بايست است ، تا از كار متمادى و عمل مكرر يكنواخت خسته و دل‌زده نشوند ، و براى كشف مجهول و تحقيق مطلبى درست مانند « شبهه محصوره اصولى » جميع مظان و اطراف و جوانب آن امر را بدقت و حوصله هرچه تمام‌تر پىجويى و وارسى كنند و هر قدر چيزى را فراموش كردند ، هرچند صد بار باشد ، باز آن را بخوانند و بخاطر بسپارند ! پيدا است كه اجتماع همه اين خصوصيات در يك مورد بسيار نادر و ديرياب است ، وانگهى بايد همه اين شروط و لوازم را دست خلقت و موهبت الهى از انعقاد نطفه و آغاز ولادت در سرشت و فطرت انسانى سرشته و بوديعت نهاده باشد ، عزم و اراده و خواهش و تمنا و آرزوى خود انسان در ايجاد و تحصيل اين‌گونه امور هيچ راه ندارد ، و به همين سبب است كه وجود علما و ادبا و هنرمندان راستين در هر زمان سخت نادر و گرانبها ؛ و گاهى در حكم عنقا و كيمياست ! صد هزاران طفل سر ببريده شد * تا كليم اللّه صاحب ديده شد معلم حبيب‌آبادى مؤلف مكارم الآثار : ساليان دراز بايد بگذرد و علل و موجباتى كه در قبضه اختيار و قدرت بشر نيست فراهم آيد و دست بهم دهد تا فاضلى المعى و اديبى گرانمايه مانند ميرزا محمد على معلم حبيب‌آبادى اصفهانى « رحمة اللّه عليه » پا بعرصه ظهور و بروز بگذارد ، و باز همان دست تقدير چندان شور و گرمى و شوق در نهاد او نهاده و چنان فراغت وسيع