ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
914
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
يُسْراً ، * و فحواى خيرانتماى وَ يَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ ، و مضمون خير مشحون إِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ ؛ * خلاق عالم او را وسعت در روزى و علم و اعتبار و مقبوليت در أنظار أبناء روزگار كرامت فرمود و در آنجا أوقات خود را منحصر در تأليف و تصنيف و مقابله و تدريس و اجوبهء استفتا و نماز جمعه و جماعت و ارشاد خلايق فرمود . و از جملهء فتاوى او حرمت كشمش مطبوخ است ، و جايز مىدانست كه مقلد برأى مجتهد خود طى مرافعه نمايد . آنگاه در « قصص » بعضى از اساتيد و تأليفات او را نام برده كه ما اينك آنها را با ملاحظه « روضات » و « الذريعة » به ترتيب حروف اينجا مىآوريم : اما تأليفات او : اول كتاب « اجوبة المسائل » يا « سؤال و جواب » در سه جلد كه بحرى مواج از لآلى آبدار در جواب سؤالاتى است كه از وى نمودهاند و مملو است از تحقيقات لطيفه و مطالب شريفه و از آن جمله « رد صوفيه » و غيره ، و در « روضات » فرمايد هر جلدى از آن به ترتيب كتب فقه از طهارت تا ديات ، و انصاف اينكه آن از نيكوترين و نافعترين كتبى است براى خواص و عوام ، و هركه خواهد حق معرفت بفقاهت وى و حسن سليقه و خلوص قصد آن جناب پيدا كند همانا بايد آن كتاب را مطالعه نمايد ، و چه خوب گفته است بعضى از اصحاب كه صاحب « قوانين » افضل از صاحب « رياض » در فقه بوده و كتابش در اصول مشهور شده ، و صاحب « رياض » افضل از او در اصول بوده و كتابش در فقه شهرت يافته ، انتهى . دويم تعليقه بر شرح استادش آقا سيد حسين خوانسارى بر عبارتى از « شرح لمعه » در نماز جنايز . سيم « ديوان اشعار » به فارسى و عربى قريب پنج هزار بيت چهارم « رساله مبسوطه در ابواب فرائض و مواريث » . پنجم « رساله در اصول خمسهء اعتقاديه » و عقايد حقه اسلاميه : ششم « رساله در جواز قضا و تحليف مقلد برأى مجتهدش » كه اشاره بدان نموديم . هفتم « رساله در عموم حرمت ربا نسبت بساير عقود معاوضات » . هشتم « رساله در عموم لا ضرر » . نهم « رساله در قاعده تسامح در ادله سنن و مكروهات » . دهم « رساله ديگرى در قضا و شهادات » كه در « روضات » فرمايد : آنها هشت هزار بيت و هر دو را در ضمن أجوبة المسائل مذكور درج كرده ، انتهى .