ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )

مقدمه 45

مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )

لغت و تصرف در كلمات و فصاحت و بلاغت بيشتر ، و در احاطت بألفاظ و معانى ؛ استادتر باشد ؛ امتياز كلمات متن و شرح از يكديگر مشكل‌تر گردد ، و اغلب شروح از اين نوع أخير است از شيعه و سنى مانند « شرح تصريف » و « شرح الفيهء » سيوطى و « شرح لمعه » و « تاج العروس » و « رياض المسائل » و « جواهر الكلام » و غيره كه مؤلفين اين شروح ؛ نهايت زبردستى و استادى را در مزج عبارات اصل با شرح در آنها به كار برده‌اند ، و اگر بواسطهء امتيازات مرقومه نباشد ؛ بعسرت توان امتياز بين آنها داد ، و خصوصا « تاج العروس » كه امتياز كلمات متن از شرح بوقوع متن در درون پرانتز مىباشد ، و اين را شرح مزجى نامند . در « اخبار الاوائل 34 » نوشته كه : اول كسى كه شرح مزجى نوشت از علماء اماميه خواجه نصير طوسى بود ، و اكنون آن شرح حاضر است انتهى . و ليكن اينجا معين نكرده كه خواجه بر چه كتابى اين شرح مزجى را نوشته ، و در أحوال خواجه از « روضات » و غيره ملاحظه مىكنيم كه وى چندين كتاب از خود و ديگران را شرح كرده . و نيز در « اخبار الاوائل : 106 » گويد كه : اول كتابى كه در شرح مزجى از اماميه نوشته شد « شرح فصول » خواجه است ، نسخه‌اى از آن ديده شد انتهى . و باز اينجا نام شارح را معلوم نكرده . و نيز در « روضات : 295 » بعد از ذكر « شرح ارشاد » علامه از شهيد ثانى فرموده كه : كسى در طريقه شرح مزجى بمتن بر شهيد ثانى سبقت نگرفته ، و بعد از ذكر چندين شرح مزجى از آن مرحوم ، فرموده : همانا رغبت او در شروح مزج براى اين بوده كه چون ديد عامه همه آن را دارند و اصحاب ما ندارند ، حميت ، وى را بشروح مزجى واداشت ، بااين‌كه خود آن بنفسه چيزى نيكو است . 15 - عنوان : در « كنز اللغات » گويد : يعنى ديباچهء كتاب ، و در معنى ديباچه گويد : اول كتاب ، و روى آدمى انتهى . و در « اقرب الموارد » فرمايد : عنوان و عنيان كتاب ( بواو و ياء در ثالث ) بكسر و ضم اول : نشانه و ديباچهء آن است ، و اصل آن عنان بر وزن رمان بوده ، و وجه تسميه آن اين است كه اين كلمه از عن يعن از باب ضرب بمعنى رخ آوردن است ، و چون نخستين چيزى كه از دو طرف كتاب پيدا مىشود همانا آن است كه مىرساند آنچه كتابى است ؛