است . در آغاز آن ميگويد كه سخن از بنياد هستى و آفرينش و آغاز آن و از سرانجام و بازگشت آن براى فريب‌كاران و گمراه‌كنندگان بهترين دست‌آويز است . ( چاپ هوار با ترجمهء فرانسه در پاريس در 1899 - 1919 و چاپ تهران با فهرستها ) . 22 - ابو الفرج محمد بن ابى اسحاق يعقوب بغدادى معتزلى شيعى ( 297 - 385 ) الفهرست را در 377 و پس از آن تا نزديك 380 به نگارش در آورد . گوستاو فلوگل « 30 » بيست و پنج سال دربارهء آن كار كرد و به نسخه‌هاى وين و پاريس و ليدن نگريست و به چاپ آن پرداخت ، ولى نيمه كاره درگذشت و J . Roediger و Augst . Mueller در لايبتسيك بسال 2 - 1871 اين چاپ را بپايان رساندند . در مصر نيز بسال 1348 از روى چاپ فلوگل بچاپ رسيد « 31 » . شيخ طوسى در فهرست در بسيارى از جاها مانند ص 41 ، 42 ، 48 ، 68 ، 70 ، 84 ، 89 ، 97 ، 103 ، 116 ، 125 ، 133 و 189 چاپ نجف بسال 1356 از آن بهره برده ، ابن شهر آشوب در معالم العلماء ( ش 969 ) سرگذشت او را آورده است . ابن نجار در ذيل تاريخ بغداد و ياقوت در معجم الادباء نيز سرگذشت او را آوردند . ابن خلكان ( 1 : 15 ) و ابن حجر در لسان الميزان و قفطى در تاريخ الحكماء سرگذشت بسيارى از دانشمندان را از او آوردند . مامقانى در تنقيح المقال هم از فهرست بهره برده است . خاورشناس ريتر « 32 » به دو نسخهء ديگر جز نسخه‌هاى فلوگل برخورد و روشن ساخت كه بايد در چاپ آينده به آنها نگريست .

--> ( 30 ) - Gustav Flugel ( 31 ) - علم الفلك عند العرب از كارلو نالينو چاپ 12 - 1911 در رم ص 47 - گاهنامهء سال 1310 ص 99 - المراجع العربيه از صاوى چاپ قاهره در 1956 ص 3 - 35 - اين ابن اصيبعه 1 : 57 - 104 - 175 - 187 - 207 - 208 . ( 32 ) - H . Ritter