شمس الدين محمد بن محمود الشهرزوري ( مترجم : تبريزى )

مقدمه 13

نزهة الأرواح وروضة الأفراح ( تاريخ الحكماء قبل ظهور الإسلام وبعده ) ( فارسى )

فضل‌پرورى و دانش و هنردوستى آنان بوده است . دربار او در آراستگى به وجود علما و دانشمندان و ارباب فضل و خداوندان ادب چيزى از دربار فرمانروايان گوركانى كم نداشته است . تعبير لطيف نهاوندى در گزارش پيوستن مولانا مقصود على تبريزى در سلك مجلسيان و مصاحبان خان خانان ، گوياى حرمتى است كه وى در چشم شاعران ، نويسندگان ، علما و دانشمندان زمانهء خويش داشته است : « اين سپهسالار دل شكار ( خان خانان ) او را ( مقصود على ) رام نموده در سلك مصاحبان و مجلسيان خود در آورده بود . . . و بنوعى به اين قدوة العارفين و السالكين سلوك مىنموده كه مستعدان تا قيام قيامت از آن باز گويند » . ظاهرا اطلاعات نهاوندى از احوال مقصود على تبريزى به همين موارد محدود مىشود ، اما در يكى از نسخه‌هاى مآثر رحيمى ( نسخهء ب ) ، كه مطالب آن در حاشيهء چاپ كلكته آمده است ، به بخش ديگرى از زندگى مقصود على اشارت شده است كه بايد مربوط به دورهء پيوستگى او به جهانگير شاه باشد . بر اساس اين گزارش جهانگير « مهمات شرعيّهء » ولايت گجرات را به او واگذاشته بوده است كه در اثر سعايت ساعيان و شرارت شريران كارش به مصادره اموال و مؤاخذه و عزل و زندانى شدن در قلعهء گواليار مىكشد . بر اساس اشارت نسخهء ب مآثر رحيمى ، كه به احتمال زياد نسخه تجديد نظر شده با اضافات به قلم خود ميرزا عبد الباقى نهاوندى است ، به هنگام نوشتن اين بخش ( گويا پس از سال 1025 ) چهار سال از زندانى بودن مقصود على در قلعهء گواليار مىگذشته است . بنا بر آنچه كه گذشت ، ترديد نمىتوان كرد كه مقصود على نخست از جمله مجلسيان و صدور دربار خان خانان بوده و از طريق او به دربار پادشاه گوركانى راه يافته است . اين راهيابى بر اساس سال ترجمهء نزهة الارواح بايد پس از 1014 هجرى صورت گرفته باشد ، زيرا اين سال سال جلوس نور الدين جهانگير بر تخت فرمانروايى است . اين سال با سال ترجمهء كتاب كم از كم سه سال فاصله دارد و سال 1011 هجرى از جمله ساليان حكومت جلال الدين اكبر شاه است ؛ به اين ترتيب ترجمهء نزهة الارواح بايد به دستور او و يا در زمانهء او انجام شده باشد ، نه به دستور جهانگير و يا در روزگار او چنان كه از مقدمهء نسخه‌هاى اساس د ت و س بر مىآيد . اين گمان را مقدمهء نسخهء د كه در آن