به منزلهء بستگان . كلمهء 3 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : ثلاث من كنّ فيه فقد أكمل الإيمان ؛ العدل فى الغضب و الرّضا و الإقتصاد فى الفقر و الغنى و اعتدال الخوف و الرّجا « 1 » . ترجمه : سه وصف در انسان دليل كمال ايمانست . يكى آنكه با دشمن و دوست غضب و خوشنودى او را از عدالت بيرون نبرد ، ديگر در حال فقر و غنا اقتصاد و ميانه‌روى را رعايت كند ، ديگر از خدا خوف و اميدواريش معتدل و مساوى باشد . شرح : ايمان انسان آنگاه كامل باشد كه : اوّلا : با خلق اگر دوست و يا دشمن است حب و بغض شخصى نداشته و ملكهء عدالت و خلق انصاف را حفظ كند و در مقام حكم در حق دشمن و دوست به عدل قضاوت كند كه جور به دشمن و طرفدارى از دوست به حكم هواى نفس نقص ايمان و خلاف وجدان و دور از طريق خدا پرستى است . و ثانيا : با خود در حال فقر و غنى معتدل باشد نه فقر او را به دنائت و لئامت افكند ، و نه غنى و ثروت او را به اسراف و عياشى و شهوت‌رانى كشاند . و ثالثا : با خدا خوف و اميدش مساوى باشد نه خوف از اميد افزون و نه اميد از خوف كه اگر خوفش كمتر از اميدوارى به خدا شد بسا نفس جرأت كند خصوص دوران جوانى كه شهوت و غضب قوى است و تجرّى نفس به فريب اينكه خدا ارحم الراحمين است « عفو خدا بيشتر از جرم ماست » او را به ورطهء عصيان كشد . و اگر خوفش بيش از اميد باشد بسا نفس از راه شدت خوف او را از توجه به رحمت

--> ( 1 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 161 ، س 3 ؛ و ط صيدا ، ص 116 ، س 18 . و همچنين نسخه خطى غرر و درر مذكور در ديباچه ؛ و لكن جناب استاد رضوان اللّه عليه جمله دوم را در چاپ سابق چنين نقل فرموده است : « و الاقتصاد فى الفقر و الغنى » و خداوند سبحان در سوره لقمان قرآن كريم فرمود : « وَ اقْصِدْ فِي مَشْيِكَ » . قوله : « در كلمهء ديگر حضرت فرمود : خف ربّك . . . » غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 174 ، س 14 . شرح آقا جمال ، ط 1 ، ص 444 ، ش 5052 . هريك از « يؤمنك » و « ينلك » مجزوم است زيرا كه جواب أمر است . ينلك از أنال ينيل است . در چاپ قبل « ينالك » است كه نادرست است .