قلب نبود منافق است و كافر و اگر در قلب بود در زبان و در عمل و اركان نبود مؤمن است امّا فاسق و مقامش در ايمان ضعيف است و هرگاه هرسه مقام بود ايمان كامل با عدل و تقوى است و معتزليان بين كفر و ايمان ، فاسق را واسطه دانند نه مؤمن و نه كافر شمارند و ما اماميه فاسق را مؤمن معصيت كار دانيم و قابل توبه و دخول بهشت شناسيم . كلمهء 2 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : ما آمن باللّه من قطع رحمه « 1 » . ترجمه : فرمود ايمان به خدا نياورده است كسى كه قطع رحم كند . شرح : يعنى هركس با رحم و خويشاوندان و خاندان خود طريق مواصلت و محبت نپويد بلكه از ارحام خود كناره گيرد و يا به آنها جور و ستم روا دارد آنكس به خدا ايمان ندارد كه خدا در قرآن فرمايد : وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ « 2 » خدا ترس باشيد كه از آن سؤال شويد و ارحام را رعايت كنيد و قطع رحم زنهار مكنيد آنكس كه به ارحام و خاندان و خويشان خود محبت نكند يا دشمنى كند از حكم فطرت بيرون است چون محبت خويشان حكم فطرت انسان است و هركه از حكم فطرت بيرون رود از معرفت و ايمان به خدا كه دانش حق ذوات را فطرى است بىبهره ماند زيرا فطرتش از انسانيت منحرف و منسلخ است و در فطرت منحرف از انسانيت خداشناسى و ايمان وجود ندارد ، و جاى ديگر فرمود : لا إيمان لمن لا عقل له يعنى آنكه عقل فطرى نداشت ايمان به خدا ندارد نتيجه آن كه هركس قطع رحم كند يا بىايمان يا البته ضعيف الايمان است و هركه را نور ايمان است صله رحم كند بلكه به عالم نبات و حيوان نيز احسان كند كه علاوه‌بر نوع انسان كه بنى آدم اعضاى يكديگرند ، حيوان و نبات هم خويشان انسان با علم و ايمانند چون گاو و گوسفند كه به او شير مىدهند به منزلهء مادرند و نباتات كه به او قوت مىدهند

--> ( 1 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 309 ، س 19 ؛ شرح آقا جمال خوانسارى ، ط 1 ، ج 6 ، ص 74 ، ش 9576 . قوله : « و جايى ديگر فرمود : لا ايمان . . . » غرر و درر ، ط نجف ، ص 350 ، س 2 : « لا دين لمن لا عقل له » و س 6 : « لا ايمان لمن لا يقين له » . ( 2 ) . نساء / 2