چون اين اصل از اصول دين را پيغمبر اسلام - صلى الله عليه و آله - فرموده و ما او را راست گفتار و صدّيق مىدانيم ؛ سخنش را مىپذيريم « 1 » . پس عرفا و در رأس آنان صدر قونوى - از نظر بيان - و مقرر مكتب او صدر الدين شيرازى - از نظر استدلال و برهان - حقى بزرگ بر بشريت - به ويژه امت مرحومه در دورهء اسلامى - دارند . نظريه وحدت وجود و در پى آن حركت جوهر و بطلان تناسخ و غير اينها از اصول فلسفه و عرفان اسلامى هيچ يك بدون اثبات اصالت وجود ؛ برهانى و قابل پذيرش نمىباشد ، لذا مىبينيم ابن سينا با اين كه قايل به اصالت وجود است - ولى به تباين وجودات - از پذيرش عالم مثال و حركت در جوهر و اتحاد عقل و عاقل و معقول و امور ديگر ابا دارد ، و غير او هم چه از مشائيان و يا اشراقيان به همين نقيصه مبتلايند ، ولى در مكتب صدر المتألهين اين مطلب را مستدل و مشاهد مىيابيم . از اين روى گفتيم مؤسس و مقرر حقى بزرگ بر بشريت و به ويژه امت مرحومه - در دورهء اسلامى - دارند . پس اى خوانندهء گرامى ارزش اين مطالب را بدان كه آن‌چه با خود مىبرى همين است . برگ عيشى به گور خويش فرست * كس نيارد ز پس تو پيش فرست و به قول مولانا : اى برادر تو همه انديشه‌اى * مابقى تو استخوان و ريشه‌اى گر بود انديشه‌ات گل گلشنى * ور بود خارى تو هيمهء گلخنى و چون بناى ما مقدمه‌نويسى به اين تطويل نبود ، و اين مباحث را بنا به خواهش ناشر محترم استطرادا در اينجا آورديم ، لذا به همين قدر بسنده مىكنيم و تفصيل بيشتر آن را از كتب بسيار ديگرى كه از اين دو اسوهء معارف الهى تصحيح و ترجمه كرده‌ايم بياب .

--> ( 1 ) - پايان تلخيص مطالب صدرا .