خود قونوى هم يكى از فارسىنويسان بزرگ اعصار و دهور بايد محسوب شود . افاضل حوزهء درسى قونوى و تربيت‌شدگان حوزهء اين استاد ؛ بيش از تلاميذ حوزهء علمى شيخ اكبر - ابن عربى - استاد او ؛ از جهت كم و كيف داراى رتبهء تقدم‌اند ، و آثارى كه قونوى و تلاميذ و عرفاى بعد از او در عرفان و تفسير و حديث بوجود آورده‌اند از آثار عرفانى قبل از خود مستدل‌تر و منظم‌تر و عميق‌تر و مبراى از خيال پردازى است ، قونوى علاوه بر آثار خود ، فصوص الحكم و نقش فصوص اثر بىنظير استاد خود را تدريس مىكرد و به توسط او بود كه بتدريج افكار و آراء محيى الدين ترويج شد و تلاميذ او بر فصوص شرح‌ها نوشتند و تقريرات استاد عظيم خود را ضبط نمودند . در اين قسمت مقدارى از خصوصيات و مزاياى علمى و فكرى قونوى را مورد بحث قرار مىدهيم : وى داراى هوش و استعداد كم نظير و ذوقى در خور توجه و حافظه‌اى حيرت‌آور و در عين كثرت حفظ واجد نظرى عميق و محققانه است كه از حسن اتفاق از محضر استادى بىنظير در تصوف ؛ ساليان متمادى استفاضت نموده و بالاخره در زمان كهولت استاد ؛ حوزهء درسى او را اداره مىكرد و رسما خليفه و جانشين كسى شد كه مريدان او را خاتم ولايت محمديه مىدانستند . قونوى از همان ابتداى ظهور نبوغ فكرى خود ؛ همت به تأليف آثار گرانبها گماشت و علاوه بر بيان مقامات عرفان به سبكى جديد و مختص به خود ؛ مفتاح الغيب خويش را به عنوان اثرى درسى به روش حكمت نظرى تأليف كرد و محقق فنارى بر آن شرحى به عنوان تأنيس بين قواعد حكمت نظرى و مبانى كشف و شهود نوشت و در اين مقام فتح بابى تازه نمود ، فنارى عارف محققى است كه در مباحث نظرى و فلسفه بحثى غور نموده و به تطبيق بين دو مشرب برهان و عيان پرداخت . صدر الدين قونوى علاوه بر ذوق ؛ در حدّ نبوغ در مسائل عرفانى داراى نظرى قوى و قوهء فكرى عميق و روحيه‌اى محققانه است ، لذا مباحث عرفانى را