فصل چهارم چگونگى مهاجرت به ختلان ( كولاب ) تاريخ دقيق انتقال سيد بناحيهء ختلان وعلت انتخاب آن خطه براي أقامت روشن نيست . ظاهرا از سال 756 ه يعنى پس از مرگ نوشيروان عادل ايلخانى شايد با به وجود آمدن ملوك الطوائفى وجنگ امراى إيران « 109 » على همداني از مولد خود دل تنگ شده ودر سالهاى بعدى عزيمت ختلان كرده است . در آنجا مريدان وياران مخلص پيدا كرده وحاكم ختلان وامراى آن نواحي نسبت به أو احترام زياد قائل بودند . شهرت بزرگى وتقوى وكرامات أو بكشورهاى نواحي ختلان وبلخ وبدخشان وبخارا رسيده وحاكمان آن نواحي هم جمله در حلقهء ارادتمندان أو درآمده بودند . بنابر تحقيق خاورشناس وعالم شوروى پرفسور كولاكويف « 110 » على همداني در خطهء ختلان دهى خريده وآنرا وقف في سبيل اللّه نموده خانقاهى ومدرسه‌اى هم در آنجا بنا كرده بود . در اين ده جايى براي مزار خود هم معين ومجزى كرده بود كه آنجا دفن شود . تحقيق خاورشناس شوروى در رسالهء « انسان‌نامه » على همداني هم تاييدى دارد . ميفرمايد « نصف قريه كه حق شركا بود به دوازده هزار دينار خريدم ووقف خانقاه كردم وچون بخدمت شيخ عرضه داشتم غضب كرد وفرمود كه پيش‌تر از بيع چرا نگفتى تا بجهتى انفع از آن قريه مصروف آمدى ؟ ودر غيبت فرموده است كه : الحمد للّه كه سيد ملالت را از خاطر ما دفع كرد بسبب وقف كردن باقي قريه » . پس سيد ختلان را وطن ثاني خود ساخته وهمدان را ترك گفته بود .

--> ( 109 ) - تاريخ مغول از مرحوم عباس اقبال ، ص 263 - 264 . ( 110 ) - كشير ( 1 ) ، ص 116 - ج .