محمد رياض

36

احوال و آثار واشعار مير سيد على همدانى ( با شش رساله ) ( فارسى )

أو وسائل تربيت وتدريس مريدان خود را در آن ناحية فرآهم آورده بود . مردم علاقمند از دور ونزديك بخدمت أو ميرسيدند وبعضي از مريدان أو در ختلان بسيار ذي نفوذ بودند ، مثلا خواجة اسحق على شاهى ختلانى ( مقتول 836 ه ) و « اخى حاجى » يا « اخى حق‌گوى » ، كه طوطى عليشاه نام داشت وقريه‌اى از قراى ختلان بنام أو موسوم بوده است . « 111 » جعفر بدخشى در سال 773 ه بار أول « 112 » على همداني را در ختلان ديده است . مينويسد كه در قريهء طوطى عليشاه از قراء ختلان در منزل اخى حاجى ، على همداني را ملاقاة كرده وسپس طبق تقاضاى أو اخى حاجى وعلى همداني هر دو به منزلش رفته‌اند . در همين سال جعفر بدخشى بعد از امتحان‌ها وآزمايشهاى زياد موفق شده كه بردست على همداني بيعت كند . « 113 » هم درين سال جعفر بدخشى در همرايى سيد على به مولد خود اندراب ( غرب بدخشان ) ميرود ولى در راه بعلت كسالت سيد به ختلان برميگردد - در اين سال على همداني دو رسالهء خود موسوم به « حل الفصوص » و « مشارب الأذواق » را به جعفر بدخشى ميآموزد . جعفر بدخشى به دو تن از ياران خود اين رساله‌ها را ياد ميدهد ( حل الفصول را به محمد بن شجاع ومشارب الأذواق را به بدر الدين بدخشى ) وسپس اين دو اثر سيد در خانقاه ختلان مورد تدريس قرار مىگيرد . جعفر بدخشى ميفرمايد كه در همان سال أو از على همداني علوم باطني را فراگرفته بود . از رسالهء « مستورات » مسافرتهاى كوتاه سيد بنواحي ختلان هم معلوم ميگردد : مثلا دعوت‌هايى كه از طرف حكام بلخ وبخارا انجام شده وسيد را مورد آزمايش قرار داده‌اند وهمين‌طور واقعه وحسادت قاضى بخارا . جالب اين است كه چون على همداني از بوته‌هاى امتحان زر كامل عيار بيرون آمد ،

--> ( 111 ) - انسان‌نامه بشمارهء 4274 كتابخانهء ملى ملك تهران . ( 112 ) - خ - م ( با ) برگ 65 . ( 113 ) - خ - م د برگ 66 - على همداني بعد از سه ماه جعفر بدخشى را به حضور خود بار داد واجازهء بيعت فرمود .