عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
55
المسالك و الممالك ( فارسى )
( 120 ) - زبيديه : . . . . و همچنين نام قريهاى است در جبال ، بين قرميسين و مرج - القلعه و فاصلهاش از هر كدام هشت فرسخ باشد . ( 121 ) - قرميسين : معرب كرمانشاهان باشد و شهرى است معروف و فاصلهاش تا همدان سى فرسخ ؛ نزديك دينور واقع است و بين حلوان و همدان بر سر راه حجاج قرار دارد . ( 122 ) - شبداز : . . . منزلى بين حلوان و قرميسين در كوهپايه بيستون . ( 123 ) - دكان : قريهاى در نزديكى همدان . ( 124 ) - نهاوند : شهرى است بزرگ در سمت قبله از همدان ، فاصله بين اين دو ( نهاوند - همدان ) سه روز باشد . ( 125 ) - ماذران : قلعهاى است داراى درياچهاى كه از آن آب به وفور سرازير مى - باشد ؛ و از همدان تا ماذران يك منزل و از ماذران تا صحنه چهار فرسخ از آنجا و تا دينور چهار فرسخ راه است و . . . ( 126 ) - ماسبذان : شهرى نيكو در دشت ، ميان كوهستان و داراى درختان زياد و . . . ( 127 ) - مهرجانقذق : كورهاى است نيكو و وسيع ، داراى شهرها و قريهها در نزديكى الصيمره از نواحى جبال و بر سر راه كسى كه از حلوان عراق قصد همدان كند قرار دارد . ( 128 ) - دينور : شهرى از جبال در نزديكى قرميسين كه داراى جمعيت بسيارى است ؛ فاصلهاش تا همدان بيش از بيست فرسخ است و از دينور تا شهرزور چهار منزل راه باشد و وسعت دينور دو سوم همدان است و . . . ( 129 ) - همدان : شهرى بزرگ در جبال و داراى آبى گواراست ؛ و در جمادى الاول شش ماه قبل از كشته شدن عمر بن خطاب ، به دست مغيرة بن شعبة در سال 24 هجرى فتح شد . ( 130 ) - قم : شهرى است نوبنياد اسلامى و از عجمها ( فارسيان ) اثرى در آن نيست و اولين كسى كه در آن زندگى كرد طلحه بن احوص اشعرى بود ؛ داراى چاههاى آبى است كه در كرهء زمين از گوارائى و سردى مانند ندارد . . . ( 131 ) - رى : شهرى است مشهور و از بلاد معروف و شهرهاى بزرگ ، داراى ميوهها و خيرات فراوان و توقفگاه حاجيان ، و ناحيهاى از جبل و فاصلهاش تا نيشابور صد و شصت فرسخ و . . . ( 132 ) - ماهين : قصبهاى است در ماه البصره و مراد از ماهان ، دينور و نهاوند باشد ؛ و نيز ماهان شهرى است در كرمان و فاصلهاش تا سيرجان مركز كرمان ، دو منزل راه است . ( 133 ) - طبرستان : سرزمينهائى وسيع را شامل مىشود ؛ منطقهاى كوهستانى و از شهرهاى بزرگ آن دهستان و جرجان و استرآباذ و آمل و سارى و چالوس و . . . ( 134 ) - دنباوند : كوهى از نواحى رى و فاصلهاش تا رى دو يا سه فرسخ است و . . .