عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
92
المسالك و الممالك ( فارسى )
پس از دروازه سلامه خارج شده و در عليق و بعد از آن در جوزات منزل مىكنى ، آنگاه در جردقوب و بعد در قلعه صقالبه ، سپس در رهوة و پس از آن در بدندون فرود مىآيى ، و چشمه بدندون كه مأمون در آنجا درگذشت ، راقة نام دارد . اين چشمه از مجرائى كه همانند دروازهاى بزرگ و مملو از آب سرد مىباشد ، خارج مىشود كه كس را تاب تحمل سردى آن نيست و چشمهاى به عظمت آن نديدهام . از آنجا در سمت تسلك و بعد به جانب فرجين راه مىسپارى ، حدود بيست بار از رودخانه گذشته و از آنجا به حمه مىرسى و از گردنه لينه مىگذرى ، بعد لؤلؤة بر تو نمايان مىشود ، سپس تا قلعه و از آنجا تا وليه راه مىسپارى كه درياچه مسكنين در آن محل است بعد از وليه به هوته رقيم مىرسى كه شكافى به مساحت دويست ذراع در زمين دهان باز كرده و در وسط آن درياچهاى است كه گرداگرد آن را درخت و گرداگرد درختان در دامنه كوهستان خانهها و منزلها قرار دارند كه از هر كدام بيش از صد مرد خارج مىشود و درى از درون زمين در كوه وجود دارد كه تو را به صحرا مىرساند و مردم گرداگرد جمع شده و درون آن را همچون نگاه كردن به درون طشت مىنگرند . به على بن يحيى مشكى از آب درياچه و نان تنورى و پنير پيشكش كردند و گفتند كه ما ضعيفان رومى هستيم و جنگ نمىكنيم ، بلكه به اين قوم كه خداوند آنها را اينجا قرار داده خدمت مىكنيم ، اين قوم در غارى ساكن هستند كه از زمين هوته با نردبانى كه شايد هشت ذراع طول داشته باشد به سوى آن بالا مىروند . آنها سيزده تن هستند كه نوجوانى امرد با ايشان است و جبهها و جامههاى پشمين بر تن و كفش و دمپائى در پا دارند ؛ موهاى پيشانى يكى از آنها را گرفتم و كشيدم اما چيزى به دستم نيامد . خراج روم در هر مساحت دويست مدى ( سه دينار ) در هر سال باشد و مدى سه مكاكيك است و يكدهم غلات اخذ شده در اختيار ارتش قرار مىگيرد . از هر يك از يهوديان و زرتشتيان در سال يك دينار گرفته مىشود و از هر خانهاى كه آتش در آن روشن مىكنند ، در سال