تا مردمان را پس از ( ارسال ) پيامبران بر خداوند حجتى نباشد . « 1 » و امام على ( ع ) وصى خاتم پيامبران ( ص ) نيز فرموده است : لا تخلو الارض من قائم للّه بحجّة ، اما ظاهرا مشهورا أو خائفا مغمورا لئلا تبطل حججه و بيناته « 2 » هيچ‌گاه زمين از قيام‌كننده به حق براى خدا خالى نخواهد ماند ، خواه ظاهر و آشكار باشد يا [ از بيم دشمنان ] پنهان و در خفا ، تا دلايل و براهين الهى باطل نگردند . و نيز در مبحث « مبلغان الهى ، آموزگاران مردم » بطور فشرده از اخبار ايشان سخن گفتيم زيرا شرح مفصل آنها موجب گسستن مباحث از يكديگر مىگرديد و يكپارچگى و انسجام آنها از ميان مىرفت و در آن صورت زنجيروار بودن عقايد اسلام از مبدأ تا معاد و اينكه اين عقايد چگونه يكى هادى ديگرى و ناظر بر آن است ، براى پژوهشگر پنهان مىماند . از اين رو ، دربارهء موقعيتهاى استثنايى بنى اسرائيل كه به خاطر زمان و مكان ، احكام استثنايى را براى ايشان موجب گرديده است ، سخن به كوتاهى گفته‌ايم . و بدين خاطر ناگزيريم تا در جلد سوم اين كتاب مطالب مختصر پيشين را شرح دهيم . در جلد اول در مورد اخبار حجتهاى خدا ، و پشت سر يكديگر آمدنشان تا عصر فترت و اينكه منظور از فترت ، درنگ در آمدن پيامبران است نه تأخير در حضور اوصياء ايشان ، سخن به تفصيل گفته توضيح داديم كه چگونه حجتهاى خداوند خود پيشگامان تمدن براى بشريت بوده ، هدايت و راهنمايى ايشان تنها امور عبادى و اخروى را شامل نمىشده است . همچنين به تمام و كمال دربارهء موقعيتهاى استثنايى بنى اسرائيل كه اقتضاى قوانين خاصى را براى آنها داشته طورى كه برخى از همين احكام ويژه تا عهد حضرت عيسى ( ع ) ادامه داشته و برخى از آنچه كه پيش از آن بر آنها حرام بوده حلال گرديده است ، نيز سخن

--> ( 1 ) - نساء / 165 . ( 2 ) - مراجعه كنيد به كتاب معالم المدرستين ، مبحث وصى ؛ و نهج البلاغه ، باب حكم ، حكمت 139 .