مصباح بدان كه بعضى از فضلا گفته‌اند كه دلالت كردن جناب اقدس الهى به يكى از پنج چيز است : اوّل به الهام است ، يعنى الهام مىفرمايد معرفت خود را در قلوب اولياى خود ، كقوله تعالى : لَئنْ لَمْ يَهْدِنى رَبّى لاكُونَنَّ مِنَ القَوْم الضّالّينَ . « 1 » دويم به صنع است ، چنانچه از حضرت امام محمد باقر - عليه السّلام - مروى است كه فرمود : « المعرفة من صنع اللّه ليس للعباد فيها صنع . » « 2 » سوّم به تعريف است ، چنانچه روايت شده كه از امير المؤمنين - عليه السّلام - سؤال كرده‌اند كه : به چه چيز شناختى پروردگار خود را ؟ فرمودند : « بما عرّفنى نفسه . » قال - عليه السّلام - : « لا تشبهه صورة ، و لا يحسّ بالحواس ، و لا يقاس بالنّاس ، قريب في بعده ، و بعيد في قربه ، فوق كلّ شيء ، و لا يقال شيء فيه ، امام كلّ شيء و لا يقال له امام ، داخل في الأشياء لا كشيء داخل في شيءٍ ، و خارج من الأشياء لا كشيء خارج من شيء ، سبحان من هو كذا و لا كذا غيره ، و لكلّ شيء مبتدء . » « 3 » چهارم به صفات است ، چنانچه امير المؤمنين - عليه السّلام - فرموده : « اعرفوا اللّه باللّه و الرّسول بالرّسالة و اولى الامر بالامر بالمعروف و العدل و الاحسان . » پنجم به افعال است ، چنانچه باز آن جناب فرموده : « بصنع اللّه يستدلّ عليه . » « 4 » و مخفى نيست كه استدلال بمعرفة اللّه به هر يك از اين ادلّهء اربعه ، برهان لمّى است ، و امّا قول امام محمد باقر - عليه السّلام - كه فرموده كه : « انّ اللّه اجلّ و اكرم من ان يعرف بخلق اللّه ، بل العباد يعرفون باللّه . » پس محتمل است كه مراد از آن برهان لمّى باشد ، يعنى اگر كسى خواسته باشد استدلال بجويد به معرفت خدا از خلق به

--> ( 1 ) الانعام : 77 . ( 2 ) مجمع البحرين ، ج 5 - ص 97 . ( 3 ) بحار الانوار ، ج 3 - ص 271 . ( 4 ) مأخذ آن گذشت .