مكتب پدر بزرگوار خود امام زين العابدين ( ع ) تربيت يافت و پس از وفات ايشان از محضر برادر ارجمند خود امام محمد باقر ( ع ) كسب علم و دانش كرد و سرانجام در قيامى خونين در سال 122 هجرى در كوفه به شهادت رسيد . « 1 » در اين ميان شاگردى زيد از و اصل بن عطا از رهبران معتزله در آن دوران ، محل گفت و گو و نزاع محققان واقع شده است و زيديه گزارش‌هاى اثبات‌كنندهء چنين رابطه‌اى ، همچون گزارش شهرستانى در الملل و النحل را رد مىكنند و معتقدند در واقع و اصل بن عطا از دانش اهل بيت بهره مىبرده است . همچنين زيد بن على تسلط بسيارى بر قرآن داشت ؛ به‌گونه‌اى كه به وى لقب « حليف القرآن » داده‌اند . در ميان آثار به جاى مانده از ايشان نيز چندين تأليف در موضوعات قرآنى به چشم مىخورد كه از آن جمله است كتاب تفسير غريب القرآن كه تاكنون بارها منتشر شده است . راوى حديث نيز بوده است و كتاب مسند امام زيد باقى مانده و اكنون به چاپ رسيده است . مجموعه‌اى از ديگر آثار منسوب به زيد بن على در كتابى به نام مجموع كتب و رسائل الامام زيد بن على ( ع ) به چاپ رسيده است . زيد بن على ( ع ) و مسئله امامت در اينكه شخص زيد بن على ( ع ) به صراحت ادعاى امامت كرده باشد ، گزارش‌هاى قابل اعتمادى وجود ندارد . منابع معتبر زيديه نيز چنين نصى را ارائه نمىكنند . در منابع اماميه نيز چنين ادعايى نفى شده است . آنچه در كلمات نقل شده از زيد بن على ( ع ) به وضوح ديده مىشود ، درخواست يارى در راه جهاد و مبارزه و امر به معروف و نهى از منكر است . اگرچه از مجموع سخنان زيد بن على ( ع ) و شرايطى كه او براى امامت بيان مىكند و همچنين عملكرد و نحوه برخورد او با مسئله زعامت و رهبرى ، نمىتوان چنين داعيه‌اى را نيز به راحتى انكار كرد . آنچه مسلم است و خود زيديه نيز در مورد آن با چالش مواجهند اينكه از روايات و آثار منتسب به زيد نمىتوان يك نظريه روشن در خصوص امامت به دست آورد . نظريه‌پردازهاى زيديه پس از شهادت آن حضرت و بيش از همه در قرن سوم هجرى ، به مذهب زيديه و نظريه ويژهء خود در مورد امامت سامان دادند . در اين خصوص شخصيت‌هايى همچون قاسم رسّى ( م 246 ه . ق ) و هادى يحيى بن حسين ( م 298 ه . ق ) ، با تبيين جزئيات و ابراز نظريه‌هاى مختلف از جمله در خصوص امامت ، نقش بارزى داشتند .

--> ( 1 ) . ر . ك : يحيى بن حسين ، ابو طالب هارونى ، الافادة فى تاريخ الائمة الزيديّة ، ص 61 - 67 .