تصوف ، همراه با نوآورىها و بدعت‌هاى خود در قرن هشتم در همان مكان از دنيا رفت . « 1 » وى پيروان خود را به دوازده طبقه و در هفت خانواده ( طايفه ) تقسيم‌بندى كرد كه در طول تاريخ تغييراتى در آن به وجود آمده است . بزرگان اين فرقه غالبا اصول و عقايد خود را در آثارى منظوم گرد آورده‌اند كه در نزد اهل حق مورد احترام است . « 2 » در طول تاريخ اختلافات بسيارى در بين اهل حق پديد آمده كه آنها را در گروه‌هاى متفاوتى از شيعه اثنا عشرى گرفته تا غاليان قرار مىدهد . بنابراين نبايد تمام اهل حق‌ها را در يك طبقه قرار داده ، همه را يكسان ديد ؛ بلكه بايد با احتياط بسيار نسبت به اعتقادات آنان سخن گفت . همين دليل باعث گمراهى كسانى شده كه با اين افراد مراوده داشته ، گاه از آنها با لفظ غالى يا مشرك ياد مىكنند . در برخى موارد براساس مشاهدهء رفتار اين فرقه‌ها در مناطق مختلف كشور ، مانند نماز نخواندن ، روزه نگرفتن در ايام ماه رمضان و عدم پايبندى به احكام و شرايع و وجود اظهارات غلوآميز در آموزه‌هاى مكتوب و غيرمكتوب اين فرقه‌ها ، مانند الوهيت حضرت على ، تناسخ و مسئله اعتقاد به وحدت وجود و مانند آن ، براساس فتاواى برخى مراجع تقليد ، فرق اهل حق تكفير شده و به غلو حتى شرك منتسب گرديده‌اند . در مقابل برخى نويسندگان اظهار مىدارند كه قريب بيست سال است كه با بزرگان اهل حق به مقتضاى موقعيت اقليمى مراوده داشته ، آنان را پيرو سنّت نبوى و اسلام ولوى و سلاله پاك ائمه هدا مىدانند . « 3 » آداب و رسوم مختلف و گاه متضاد طوايف مختلف اهل حق آن‌چنان گوناگون است كه از يك روستا تا روستاى ديگر فرق مىكند و در هر روستايى يك يا چند نفر سمت پيشوايى دارند . برخى از اهل حق ، خود را مسلمان مىدانند و برخى نيز خود را مسلمان معرفى نمىكنند . « 4 » به نظر مىرسد تمام اين پراكندگىها و اختلافات را بايد در نبود يك جريان قوى علمى و منسجم در ميان اهل حق دانست ؛ زيرا هر مكتب و مذهبى ، بالاخص با رويكرد صوفيانه ، اگر داراى انديشمندان قوى و تشكيلات منسجم نباشد و رهبرى به دست افراد كم‌سواد يا بىسواد قرار گيرد ، به انحراف كشيده مىشود . شايد به همين دليل است كه وظيفه اصلى سازمان

--> ( 1 ) . شاهنامه حقيقت ، ص 339 - 342 . نيز بنگريد : مدخل « اهل حق » در دائرة المعارف بزرگ اسلامى . ( 2 ) . احتمالا همين نظم گونگى يكى از عوامل پراكندگىها و اختلافات در ميان اهل حق باشد . ( 3 ) . نهضت علويان زاگرس ، ص 122 . ( 4 ) . ر . ك : دائرة المعارف تشيع ، مدخل « اهل حق » ، ج 1 ، ص 612 .