درس پانزدهم عقايد اسماعيليه نظام فكرى اسماعيليه ارتباط نزديكى با عقايد غلات دارد . تفكر باطنى ، روحيهء اباحه‌گرى ، نگاه غلوآميز آنان نسبت به امام و تأثير تفكرات فلسفى نوافلاطونى از خصايص اصلى فكر اسماعيليه است . اسماعيليه دربارهء زمان و ادوار هفت‌گانه تاريخ و نيز نظام هستى نظريات خاصى دارند كه در ادامه به آنها خواهيم پرداخت . خداشناسى اسماعيليه : « 1 » اسماعيليان خداوند را قابل شناخت نمىدانند و او را هويتى مىدانند كه عقل در آن حيران است . بنابراين در صدد اقامهء برهان براى اثبات صانع برنيامدند . در ديدگاه اسماعيليه لازمهء توحيد ، نفى مضاعف است ؛ يعنى خداوند به هيچ اسم و صفتى موصوف نمىگردد . او نه موصوف است نه لاموصوف ، نه عالم است نه لاعالم . خدا در نگاه آنها بالاتر از جمال و كمال و وحدت و كثرت است و حتى لفظ « اللّه » بر خدا جايز نيست . در نگاه اسماعيليان تمام اسما و صفاتى كه انسان‌ها براى خداوند به كار مىبرند ، اسما و صفات عقل اوّل است ؛ زيرا خدا والاتر از اسم و رسم است . در ديدگاه آنان اگر خداوند را با اسم يا صفتى ياد مىكنيم ، به سبب اضطرار يا اشتراك لفظى است ؛ و الّا خداوند بىنام و نشان است . مهم‌ترين مشكل اين تفكر آن است كه در اين صورت ، انديشه به تعطيل مىانجامد . خدايى كه قابل اثبات و شناخت نيست و هيچ صفتى ندارد ، چگونه قابل عبادت است ؟ در اين صورت مىتواند اصلا نباشد و عقل اوّل جاى او را بگيرد ! جهان‌شناسى اسماعيليه : در نگاه اكثر اسماعيليان خداوند به امر و مشيّت خود عقل اوّل را به عنوان نخستين موجود به نحو ابداع - خلق از عدم - آفريد . از عقل اوّل ، نفس كلّى به وجود آمد كه

--> ( 1 ) . ر . ك : اسماعيليه ، مقاله « خدا و اوصافش در نگاه اسماعيليان » .