منبع هيولا و صورت است . حركت نفس باعث به وجود آمدن افلاك هفتگانه گرديد و بر اثر حركت‌هاى افلاك هفتگانه زمين پديدار گشت . اين جهان‌بينى از نظام‌هاى فكرى نوافلاطونيان با امتزاج افكار بو على سينا به وجود آمده است . البته بين بزرگان اسماعيليه در جهان‌شناسى اختلافات زيادى وجود دارد . گفتنى است كه اين چينش نظام هستى با كشفيات جديد دانشمندان علوم تجربى قابل دفاع نيست و مشخص شده كه كاملا بر امور غيريقينى استوار است . [ عقيده اسماعيليه پيرامون عدل الهى ] عدل الهى : اسماعيليه در باب جبر و اختيار ، قضا و قدر و مسئله شر ، همچون اماميّه از احاديث امام صادق ( ع ) پيروى كرده ، قائل به « لا جبر و لا تفويض بل امر بين امرين » مىباشند . در نگاه اسماعيليه شرّ در ابداع راهى ندارد و شر در عالم بالعرض پديد آمده است . « 1 » [ عقيده اسماعيليه پيرامون نبوت ] نبوت : در انديشه اسماعيليه مقام و منزلت انبيا همانند منزلت عقول در عالم بالا است . اسماعيليان معتقدند كه هدف از آفرينش انسان ، رسيدن به بالاترين درجات كمال و سعادت است و عقل به تنهايى توانايى رسيدن به آن را ندارد . بنابراين لازم است خداوند پيامبرانى ارسال كند تا انسان را به كمال برسانند . در نگاه اسماعيليان ، انسان در هفت دور به تكامل مىرسد و هردورى با پيامبر اولو العزم آغاز مىشود . آنان عبارتند از : آدم ، نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ، محمد ( ص ) و محمد بن اسماعيل . در دور هفتم تمام حقايق باطنى آشكار شده و انسان به كمال نهايى مىرسد . در انديشهء اسماعيليان وحى و معجزه دو راه شناخت پيامبران است . در نگاه آنان پيامبران مجمع فضائل انسانى بوده و از علم غيب و عصمت برخوردارند . گفتنى است كه هفت دور عالم از موضوعات غيرقابل استناد به آيات و روايات است و در نظر قرآن انسان‌ها باهم برابرند و فقط وجه تمايز به تقوا است . دوم آنكه به تصريح قرآن پيامبر اسلام خاتم پيامبران است و در حديث أنت منّى بمنزلة هارون من موسى إلّا أنّه لا نبىّ بعدى تصريح شده كه پيام‌آورى بعد از پيغمبر اسلام نخواهد آمد و ناطقيّت محمد بن اسماعيل نه تنها دليلى ندارد ، بلكه ادله بر خلاف آن وجود دارد . « 2 » [ عقيده اسماعيليه پيرامون امامت ] امامت : در موضوع امامت عامه و ويژگىهاى امام فرق چندانى بين اماميه و اسماعيليه نيست . اسماعيليه با بهره‌گيرى از روايات امامان شيعى تا امام صادق ، معتقد به لزوم وجود امام در هر عصر و زمان مىباشند . بيشترين اختلاف اماميّه با اسماعيليه در مصاديق و تعداد ائمه

--> ( 1 ) . همان و نيز : تاريخ الاسماعيلية ، ص 191 - 201 . ( 2 ) . همان ، مقالهء « نبوت از ديدگاه اسماعيليه » و نيز : تاريخ الاسماعيلية ، ص 201 - 208 .