درس سيزدهم اسماعيليه تاريخ پيدايش اسماعيل فرزند ارشد امام صادق ( ع ) حدود سال 105 هجرى از مادرى علوى در مدينه ديده به جهان گشود . بنابر برخى روايات در جوانى علاقه خود را به انديشه‌هاى غلات نشان داده و با ابو الخطاب و مفضّل بن عمر در ارتباط بود . « 1 » برخى از علماى شيعه اين انتساب را ردّ كرده ، ساخته و پرداخته غلات مىدانند . « 2 » وى بعد از مرگ ابو الخطاب در سال 138 هجرى به‌عنوان يكى از نامزدهاى رهبرى تندروان شيعه مطرح گرديد ؛ ولى مرگ نابهنگام وى قبل از سال 145 هجرى ، تمام برنامه‌هاى افراطيون شيعه را نقش بر آب كرد . با اينكه امام صادق ( ع ) بسيارى را به‌عنوان شاهد بر سر جنازهء اسماعيل حاضر كرد ، ولى هواداران وى كه قائل بودند امام صادق ( ع ) نص بر امات اسماعيل نموده ، او را زنده و مهدى موعود خواندند و گفتند امام صادق ( ع ) از روى تقيه اين برنامه را انجام داده است . « 3 » اين افراد را مىتوان اسماعيليهء خالصه يا اسماعيليهء واقفه ناميد . عده‌اى ديگر مرگ اسماعيل را پذيرفته ، معتقد شدند كه فرزند اسماعيل ، محمد امام است و امام كاظم ( ع ) نمىتواند امام باشد ؛ زيرا امامت بعد از حسنين ( ع ) از برادر به برادر منتقل نمىشود . بنابراين امامت بايد در اولاد اسماعيل ادامه يابد . اين دسته را در كتاب‌هاى فرقه‌شناسى با عنوان مباركيّه ياد كرده‌اند ؛ « 4 » زيرا مبارك غلام اسماعيل ، رئيس آنان بود و محمد بن اسماعيل را با خود

--> ( 1 ) . رجال كشى ، ص 321 . ( 2 ) . معجم رجال الحديث ، ج 3 ، ص 124 - 126 ، شمارهء 1308 . ( 3 ) . ر . ك : داعى ادريس قريشى ، زهر المعانى ، ص 211 - 215 . ( 4 ) . المقالات و الفرق ، ص 80 و 81 .