واجبات است بلكه ترك مستحبّات و فعل مكروهات ايضا ذنوبى است كه موجب دورى از دار وصال گردد بلكه فعل مباحات و اشتغال به امور ضروريّه مثل اكل و شرب و خواب و غير اين‌ها كه انسان خالى نيست از آنها ايضا از ذنوب است ، چو اشتغال به لوازم انسانيّت و لو شرعا واجب باشد موجب يك اندازه غفلتى است از حق و اين از گناه باشد پيش اولياء [ 1 ] زيرا كه عبد محب در نزد مولاى رءوف همانا دائم الحضور و تمام توجّهش به جانب او باشد ، چون اياز كه اگر عقرب زند او را بدن نلرزد و به خود نپردازد [ 2 ] پس اين به خود پرداختن و لو به امر حق باشد از باب توسعهء بر عباد ذنب محسوب شود ، عند الأولياء و لذا يقول صلى اللّه عليه و آله : « انّى لأستغفر ربّى كلّ يوم سبعين مرّة » [ 3 ] و جودك ذنب لإيقاس به ذنب [ 4 ] . پس محب آن است كه در همه وقت و در همه آن محبوب بين باشد كه در او شائبهء خود بينى نباشد و بايد از حق خواستار اين مقام شد . « بينى و بينك انى ينازعنى * فارفع بلطفك انى من البين » [ 5 ] و حاصل آن كه ذنوب اعم است از صغيره و كبيره و از تشريعيّه و تكوينيّه كه عبارت از نقايص وجودى باشد و دار وصال نيز اعم است از آن جايى كه آمده است از عوالم زر و از آن جايى كه بازگشت به آن شود ، از مراتب بهشت و از آن دارى كه بين يدين عبد است كه

--> [ 1 ] حسنات الابرار سيّآت المقرّبين . [ 2 ] در منابعى كه شرح حال اياز و زمان ملازمت او با سلطان محمود آمده است ، تفحّص كردم اين مطلب را نيافتم شايد منظور توجّه محض او به محمود و بريدن از خود باشد . [ 3 ] مستدرك الوسائل ، باب 23 و الميزان ، ج 18 ( ذيل تفسير سورهء محمّد صلى اللّه عليه و آله ) چنين آمده است : « انه ليغان على قلبى و انى لاستغفر الله كل يوم سبعين مرة » يعنى : آثارى از كدورت بر قلبم ظاهر مىشود و من در هر روز هفتاد بار از خدا طلب مغفرت مىكنم . . . » . [ 4 ] وجود تو گناهى است غير قابل مقايسه با ديگر گناهان يعنى تا از خود پسندى بيرون نيايى به خدا نرسى چنان كه حافظ گويد : « تو خود حجاب خودى حافظ ، از ميان برخيز » . [ 5 ] از اشعار منصور حلاّج با مطلع « انا أنت ، ام هذا الهين حاشاى ، حاشاى من اثبات اثنين . . . » . ( شرح مقدّمهء قيصرى در تصوّف اسلامى ، ص 585 ) و در تفسير حدائق الحدائق ، ص 136 به تصحيح آقاى سيّد جعفر شهيدى چنين آمده است : بينى و بينك انى يزاحمنى ، فارفع بجودك انى من البين .