محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1652
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
مار بدست ديگرى گرفتن - يعنى كار بدست ديگرى فرمودن . مصراع : بدست كسان « 1 » مار بايد گرفت مردآهنج - كنايه از سلاحى باشد سركج چون چوگان و بمعنى مردمكش و مردم انداز نيز گويند [ 1 ] . مگس پرانيدن - كنايه از كسادى باشد . مورچه پى زدن - كنايه از چيدن ريش از بيخ باشد . مغز در سر كردن - كنايه ازو سكوت خاموشى باشد . « 2 » مغز تر كردن - يعنى سخن سرائيدن مثال هر دو لغت [ 2 ] شيخ نظامى گويد : [ بيت ] بگفت كسان مغز در سر كنم * بگفتار شه مغز را تر كنم منبر آلودگان - يعنى قالب فاسقان و نامقيدان . مار مىخورى - در مؤيد الفضلاء بمعنى غم و اندوه مىخورى آمده و اين بيت سلمان را باستشهاد آورده : بيت لعل روان ز جام زرنوش و غم جهان مخور * زين فلك زمردين بهرچه « 3 » مار مىخورى معده تنگ كردن - كنايه از سخت سير خوردن باشد . مثالش سعدى گويد : شعر بجز سنگدل كو « 3 » كند معده تنگ * چو بيند كسان بر شكم بسته سنگ موى از ماست « 4 » - كنايه از آسان و بىمشقت باشد [ 3 ] . ماكيان بردر كند « 4 » - كنايه از كمال بخل باشد كه از غايت بخيلى ماكيان از خانه بيرون كند . معدهانبار « 4 » - كنايه از پرخور باشد . مثالش شيخ سعدى گويد : بيت يكى زان ميان معده انبار بود * از اين تنگچشمى شكمخوار بود
--> ( 1 ) - « س » : ديگرى . ( متن از « غ » است ) . ( 2 ) - « س » : خاموسى . ( 3 ) - « س » : كه . ( 4 ) - اين تركيب و شرح آن از « غ » است . ( 1 ) در برهان مردمآهنگ و مردمآهنج آمده است . ( 2 ) يعنى : مغز در سر كردن و مغز تر كردن . ( 3 ) برهان ندارد .