محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1644

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

[ بيت ] درو هم اثر كرد ميل بشر * نه ميلى چو كوتاه‌بينان « 1 » به شر بمعنى دوم سراج الدين راجى گويد : شعر خواجه ازبس‌كه بود كوته‌بين * ساختى نان خود هميشه دفين گره بباد مزن - يعنى مال دنيا را ذخيره مكن و در فرهنگ كنايه از اعتماد بعمر « 2 » مكن باشد . مثالش خواجهء شيراز گويد : بيت گره بباد مزن گرچه بر مراد رود * كه اين سخن به مثل باد با سليمان گفت گنبد گل - يعنى گل ناشكفته . مثالش خاقانى گويد : شعر فريب گنبد « 3 » نيلوفرى مخور كه كنون * اجل چو گنبد گل برفشاندت عمدا و بخاطر مىرسد كه گنبد گل بمعنى برگ گل باشد . - - چنان كه در گنبذ مرقوم شد - - [ 1 ] . كلاه بر سر نهادن - يعنى چيزى را اعتبار كردن و عظيم وانمودن . مثالش انورى گويد : [ بيت ] قطرهء باران ازو بر روى آبى كى چكد * كلان‌كلاهى بر سرش ننهاد حالى از حباب كلاه نهادن - يعنى تواضع و فروتنى [ 2 ] . مثالش هم او [ 3 ] گويد : [ بيت ] كله باهمتت بنهاده گردون * كمر در خدمتت بربسته جوزا كيسه بردوختن - كنايه از توقع كلى داشتن باشد . مثالش هم او [ 3 ] گويد : بيت ور سجودى كنند بردوزند * كيسه‌اى بر خداى عز و جل گاو تازى - كنايه از سخنان تهديدآميز و اشتلم كردن براى ترسانيدن خصم . گربه در انبان - مكر و حيله باشد . مثالش

--> ( 1 ) - اصل : بينا . ( 2 ) - « س » : و بعمر . ( 3 ) - « س » : گنبد كل . ( 1 ) برهان گويد مراد غنچهء گل است و بر پيالهء زرين نيز اطلاق كنند . ( 2 ) و كنايه از سجده كردن و سر بر زمين نهادن باشد . ( برهان ) . ( 3 ) يعنى : انورى .