محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1588

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

چنان كه « 1 » بمعنى آستين بالا كردن حكيم خاقانى گويد : بيت ها ثريا نه خوشهء عنب است * دست بركن ز خوشه مى بفشار و از اين معنى دست بالا به زير مىتوان فهميد باندك تكلفى [ 1 ] . بر بالاى پاردم گوزيدن - كنايه از كار زياده از قدرت كردن و لاف و گزاف زدن . بر لنگ زدن - كنايه از گريختن باشد . مثالش سراج الدين راجى گويد : [ بيت ] سر خويش از غصه بر سنگ زد * ز خجلت پس آنگاه بر لنگ زد برهء دومادرى - كنايه از كمالى باشد كه در آن نقصان راه نيابد از حوادث و غيره . مثالش شاعر گويد : [ بيت ] عشق ترا نواله شد گاه دل و گهى جگر * لاغر از آن نمىشود چون برهء دومادرى پردگى رز - كنايه از شراب باشد . مثالش حكيم خاقانى : [ بيت ] هر هفت كرده پردگى رز بخرگه آر * تا هفت پردهء خرد ما برافكند پرانيدن - معروف [ 2 ] . و نيز كنايه از تعريف با مبالغه « 2 » كردن . بسر بردن - كنايه از گذراندن و باتمام رسانيدن و وفا كردن و سازگارى نمودن [ 3 ] . مثال معنى اول شيخ سعدى گويد : [ بيت ] در اقصاى عالم بگشتم بسى * بسر بردم ايام با هركسى و مثال معنى دوم هم او [ 4 ] گويد :

--> ( 1 ) - اصل : چنانچه . ( 2 ) - « س » : مبالغه . ( 1 ) برهان ندارد . ( 2 ) يعنى بپرواز درآوردن مرغ . و بمعنى بىانديشه سخنى نابجاى گفتن نيز هست . ( 3 ) و وفا نمودن و غمخوارى كردن . ( برهان ) . ( 4 ) يعنى : سعدى .