محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1577
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
انگشت نهاده - كنايه از اعتراض كرده باشد [ 1 ] . انورى گويد : بيت زهى بتقويت دين نهاده صد انگشت * مآثر يد بيضات دست موسى را آهوى سيمين - يعنى ساقى [ 2 ] . خاقانى گويد : شعر چند خواهى ز آهوى سيمين * گاو زرين كه مىخورد گلنار از فلان فقاع گشايد - [ 3 ] يعنى بوى مىنازد و تفاخر مىكند و لاف مىزند . مثالش هم او [ 4 ] فرمايد : [ بيت ] آنجا كه من فقاع گشايم بدست فضل * الا ز درد دل چو يخ افسرده تن نيند آستين تيريز « 1 » كردن - كنايه از دست دراز كوتاه كردن باشد . مثالش انورى گويد : بيت تيريز كرد دست حوادث ز آستين * چون دامن تو ديد گريبان روزگار آب خضر - معروف [ 5 ] . و نيز كنايه از علم لدنى باشد . كذا فى المؤيد . آبت زير كاهست - كنايه از [ آنست كه ] رونق حسن تو پوشيده « 2 » و پنهانست . مثالش انورى گويد : [ بيت ] بساخر من كه آتش « 2 » درزنى باش * هنوزت آب خوبى زير كاهست و در فرهنگ آب زيركاه كسى باشد كه به ظاهر سليم و نيك نمايد و در باطن چنان باشد . آب در هاون كوفتن - كنايه از كار بيهوده كردن [ 6 ] . ناصرخسرو گويد : شعر بىعلم و دين همى چه طمع دارى * در هاون آب خيره چراسائى
--> ( 1 ) - « س » : تربز . ( 2 ) - « س » : خس و پوست ( ظ : خس پوشست ) ؛ « ن » حسن تو هست . ( متن از « غ » است ) . ( 1 ) برهان گويد انگشت نهادن كنايه از انگشت دشنام است و كنايه از عيب گرفتن نيز باشد . ( 2 ) ساقى سفيد پوست و آن صاحب حسنى است كه در مجلس بمردم شراب دهد . ( برهان ) . ( 3 ) برهان ندارد . ( 4 ) يعنى : خاقانى . ( 5 ) يعنى : آب حيوان . ( 6 ) آب در هاون سودن . ( برهان ) ( و شعر ناصرخسرو نيز شاهد براى اين تركيب است نه تركيب متن ) .