محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

980

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

باشد كه اول بكارند [ 1 ] . فل - [ بضم فاء ] نيلوفر باشد در نسخهء ميرزا و در ادات الفضلاء بيخ نيلوفر و چوب درخت آبى باشد . فرخال - همان فرخواك مرقوم و در شرح سامى فى الاسامى مسطورست كه : « فرخال اى الشعر الذى لا جعودة فيه » ، يعنى مويى كه پيچيدگى در آن نباشد . مثالش فيروز مشرقى گويد : بيت سرو سيمين ترا در مشك تر * زلف فرخالت ز سر تا پا گرفت مع الميم فام - گونه و رنگ باشد . و بمعنى قرض نيز آمده كه وام هم گويند . مثال هر دو معنى را سوزنى گويد : شعر شعر خود را چو كوكب شعرى * جاى بر چرخ نيلفام كنم سخن از كس بعاريت نبرم * كه هم از طبع خويش فام كنم و نام قصبه‌اى از خراسان كه مولد مولانا شهاب الدين على فامى است كه در ان شاء و شعر و تاريخ ماهر بود [ 2 ] . فخم [ بفتح فاء و كسر خاء ] همان بفخم ، بمعنى چادرى كه نثارچينان بر سر چوب كنند تا بدان نثار از هوا گيرند [ 3 ] . فرزام - [ به راى مهمله و زاى معجمه . به وزن اندام ] بمعنى سزاوار باشد . مثالش استاد دقيقى گويد : بيت مكن اى روى نكو زشتى « 1 » با عاشق خويش * كز نكو روئى زشتى نبود فرزاما فرم - [ به وزن درم ] دلتنگى و فروماندگى باشد از غم . مثالش خسروانى گويد : بيت « 2 » رفت برون مير رسيده فرم * پخچ شده كوس و دريده علم و در نسخهء محمد هندو شاه به - زاى فارسى - [ 4 ] آمده [ 5 ] . فاجام - [ به وزن بادام ] همان فجاى مرقوم كه بمعنى بقيهء خرما بر درخت باشد . كذا فى نسخة الحليمى .

--> ( 1 ) - « س » : رشتى . ( 2 ) - « س » ندارد . ( 1 ) در برهان بمعنى تيرى نيز هست كه پيكان آن دو شاخه باشد . فيلك . بيلك . ( 2 ) در برهان معنى شبه و مانند نيز دارد . ( 3 ) در برهان بمعنى چادرشبى نيز هست كه زير درخت ميوه نگاهدارند و درخت را بتكانند تا ميوه در آن جمع شود . ( 4 ) يعنى : فژم . ( اما برهان ندارد ) . ( 5 ) در برهان دلتنگى و فرومايگى گويد و نيز بفتح اول و سكون ثانى بمعنى دارويى آورده است كه زنان به جهت تنگى شرم به كار دارند .