شعر « 1 » ز بيژن فزون « 2 » بود هومان به زور * هنر عيب گردد چو برگشت هور هير - [ به وزن تير ] آتش باشد . كذا فى المؤيد [ 1 ] . مثال معزى گويد : شعر در هيركده گر ز مديح تو بخوانند * بيزار شود هيربد از زند و ز پازند هيگر - [ بفتح ها و سكون ياى حطى و كسر كاف فارسى ] آب سياه باشد كه بسرخى زند . هندوبار - يعنى هندوستان [ 2 ] . مثالش خلاق - المعانى گويد : بيت بخاتم تو كه درياش تا كمرگاهست * بخامه‌ات كه بسر مىرود بهندوبار هاموار - همان هموار مرقوم بهر دو معنى ، بمعنى اول حكيم زجاجى گويد : شعر « 1 » برفتند گردنكشان هاموار * بنزديك مستظهر كامگار همار « 3 » - [ بفتح هاء ] مخفف هموار بمعنى اخير [ 3 ] . همسر « 3 » - [ به وزن افسر ] يعنى همراه و قرين [ 4 ] . مثالش عبد الواسع جبلى گويد : بيت نه با طبعت بود همتا ، نه با عزمت بود همره * نه با لفظت بود همتا ، نه با خلقت بود همسر به پاكى قطرهء باران ، به تيزى شعلهء آتش * به خوبى رشتهء لؤلؤ ، بنوى بيضهء عنبر مع الزاء هرگز - يعنى هميشه و لا يزال چنان كه « 4 » ناصر خسرو گويد : شعر « 1 » بجوانى چو نشد باز مرا چشم خرد * شايد ار هرگز بر روز جوانى نبوم و بمعنى هيچ‌وقت و هيچ زمان [ نيز ] آمده چنان كه « 4 » شيخ سعدى گويد :

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - بجز « ن » : بيزن . ( 3 ) - اين لغت و شرح آن از « غ » است . ( 4 ) - اصل : چنانچه . ( 1 ) نار ( عربى ) . و بمعنى طاعت و عبادت هم آمده است ( مأخوذ از وجه اشتقاق هيريد حاشيهء برهان ) . ( 2 ) و كنايه از دوات سياهى هم هست ( برهان ) . ( 3 ) يعنى بمعنى پيوسته و هميشه . اما در برهان معنى اندازه و حساب كه شمردن چيزى باشد دارد . ( 4 ) برهان ندارد .