محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1503

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

وردنه - [ بفتح واو و نون و سكون و كسر راء و دال مهملتين ] چوبى كه هر دو سر باريك و ميانش گنده باشد و بدان خمير نان را پهن كنند [ 1 ] . وژه - [ بفتح واو و زاى فارسى ] بمعنى وجب باشد [ 2 ] . و سه - [ بفتح واو و سين ] بمعنى چوب‌دست باشد [ 3 ] . مثالش حكيم سوزنى گويد : بيت روز و شبان بگنبد سيمينشان زديم * هر ساعتى زوسهء سيمين « 1 » يكى ستون و در فرهنگ بمعنى قوت نيز آورده . وارونه - همان وارون به دو معنى مرقوم . واژگونه نيز گويند . مثال وارونه بمعنى اول [ 4 ] فردوسى گويد : بيت چو رستم بگفتار او بنگريد * هوا در كف ديو وارونه ديد و معنى دوم [ 5 ] نيز ازين بيت باندك تكلفى مستنبط مىشود . مثال واژگونه حكيم خاقانى گويد : بيت مسيح‌وار پى راستى گرفت آن دل * كه واژگونه روى بود « 2 » چون خط ترسا ورسازه « 3 » - [ به را و سين مهملتين و زاى معجمه . به وزن اندازه ] همان ورساز مرقوم بمعنى اخير كه ظريف و رعنا باشد [ 6 ] چنان كه « 4 » استاد عماره گويد : شعر « 5 » فربه كردى تو كون ايا ورسازه * چون دنبهء گوسفند در شبغازه ورقه [ بفتح واو و قاف و سكون راى ] نام عاشق گلشاه . و به عربى ورقه « 6 » از لغات اضدادست بمعنى كريم و خسيس هر دو مىآيد . وشكله - [ بفتح واو و كاف و لام و سكون

--> ( 1 ) - در ديوان سوزنى . دسته . ( و در اين صورت شعر شاهد نيست و محتمل است كه لغت و سه با معنى متن تصحيف‌خوانى دسته باشد در شعر سوزنى ) . ( 2 ) - كلمه در « الف » بالاى سطر در حاشيه . ( 3 ) - « س » « الف » : ورساره . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 4 ) - اصل : چنانچه . ( 5 ) - « س » ندارد . ( 6 ) - « س » . ورخه . ( 1 ) واردن . و در برهان بمعنى چوبى نيز هست كه چرخ بر آن گردد و به عربى محور گويند . ( 2 ) بدست . شبر ( عربى ) . ( 3 ) در برهان معنى قدرت و قوت هم آمده است . ( 4 ) يعنى بمعنى باژ گونه . ( 5 ) يعنى بمعنى نحس و شوم . ( 6 ) برهان ندارد .