محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1463
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
شعر بدرگاهى كه كيوان با همه قدر * ندارد بر درش امكان بوسه كرا ياراى آن باشد كه روزى * كند تشبيه درگاهش به نوسه و در تحفة السعادة نيز - بسين مهمله [ 1 ] - آمده و نوسبه « 1 » نيز به اين معنى است - باضافهء باء « 2 » - « 3 » . و نوسه بمعنى گرداگرد دهان نيز آمده [ 2 ] . چنان كه « 4 » حكيم سنائى گويد : بيت « 5 » تا كه « 6 » از بيم ريش كوسهء او * سبلتان بركند ز نوسهء او و نسه نيز گويند به اين معنى - بحذف واو - * . نره - [ بفتح نون و راى مهمله ] در شرفنامه موج آب باشد كه آن را خيزاب و آبخيز نيز گويند . مثالش عميدلويكى گويد : شعر اژدر ماده بين كه چون سينهء تيغ روى او * تيغ صفت شكافته گنبد آب را نره و نيز قضيب را گويند . مثال اين معنى حكيم سوزنى « 7 » گويد : شعر « 8 » مىگفتم اين حديث و ميان دو ران من * مانند ترب غاتفرى سخت شد نره و در ادات الفضلاء بمعنى دندانهء كليد نيز باشد . و - بتشديد راء - گدا را گويند و در فرهنگ بمعنى سخت زشت و كريه نيز آيد چنان كه گويند نره ديو و نره غول . مثالش حكيم سوزنى گويد « 9 » : بيت دانى كه بنده نر گدانيست شاعرست * مركوب اوست هرچه گدائى و نرهاى كذا فى الفرهنگ . و ضد ماده را نيز گويند و غالبا كه نره ديو و نره غول به اين معنى باشد و در مصراع دوم بيت مرقوم سوزنى نره به اين معنى اوليست * و بمعنى شاخ ميانين درخت نيز آمده [ 3 ] . نورده - [ بفتح نون و واو و دال مهمله و سكون راء ] در مؤيد بمعنى تنهء درخت و درز پيراهن و دامن آن و غير آن كه واشكنند و بدوزند و بمعنى پيچيده و طى كرده نيز آمده [ 4 ] مثال اين معنى مولوى معنوى گويد :
--> ( 1 ) - « س » : نوسيه . ( 2 ) - « س » : ياء . ( 3 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 4 ) - اصل : چنانچه . ( 5 ) - كلمه از « ك » است . ( 6 ) - « الف » : تا گه . ( 7 ) - كلمه از « غ » و « ك » است . ( 8 ) - « س » ندارد . ( 9 ) - اين جمله و شعر و عبارت بعد آن تا علامت ستاره از « غ » و « ك » است . ( 1 ) يعنى : نوسه . ( 2 ) نس . ( 3 ) ساق . و در برهان معنى خنثى هم دارد . ( 4 ) در برهان معنى پيراهن و تنهء پيراهن نيز دارد ( اما ظاهرا مصحف ته پيراهن يعنى تاه پيراهن باشد ) .