محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1462

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

نوجبه - [ بفتح نون و جيم و باى موحده ] [ 1 ] سيلاب باشد [ 2 ] مثالش رودكى گويد : شعر « 1 » خود ترا جويد همه نيكى و زيب * همچنان چون نوجبه جويد نشيب نوشين‌باده - شراب خوشگوار باشد و نام نوائى و لحنى از جملهء سى لحن باربد . مثال معنى اخير شيخ نظامى گويد : شعر « 1 » چو نوشين‌باده را در پرده بستى * خمار بادهء نوشين شكستى و مصراع آخر مثال معنى اول نيز مىشود باندك تكلفى و نوش‌باده نيز گويند . نه‌ده - [ بضم نون ] در نسخهء ميرزا بمعنى زيور و آرايش باشد [ 3 ] . نيشه - [ به وزن تيشه ] همان نيشوى مرقوم يعنى آلوى طبرى كه يكى از اقسام آلوست . نشيمه - [ بشين معجمه . به وزن غريمه ] پوست خام پيراسته باشد كه آن را سيرم « 2 » نيز گويند كذا فى مؤيد الفضلاء « 3 » [ 4 ] . نگژده - [ بكسر نون و فتح كاف فارسى و دال و سكون زاى فارسى ] . - و تازى [ 5 ] - نيز گفته‌اند كوزه و مشربهء سفالين باشد . كذا فى المؤيد . نيله - بمعنى كبود باشد . مثالش فرخى گويد : شعر « 1 » كسى كاندر خلافت جامه‌اى پوشد همان ساعت * ز بهر سوك او مادر بپوشد جامهء نيله « 4 » و بر اسب كبود بيشتر اطلاق كنند خصوصا [ 6 ] چنان كه فخر الدين گرگانى گويد : بيت « 5 » زهر قسم اسب الوان صد طويله * سمند « 6 » و ابلق و كورنگ « 1 » و نيله * نوشه - [ به وزن گوشه ] قوس قزح باشد كذا فى التحفة . اما شمس فخرى - بسين مهمله [ 7 ] - آورده و با بوسه قافيه كرده و گفته :

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » : سبزم . ( 3 ) - « س » : فى المؤيد . ( 4 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 5 ) - كلمه از « ك » است . ( 6 ) - « س » : سمندر . ( 1 ) توجبه . ( 2 ) در برهان گويد بمعنى فرشته هم به نظر آمده است . ( 3 ) برهان ندارد . ( 4 ) پوست تاسمهء ( تسمهء ) خام پيراسته را گويند ( برهان ) . ( 5 ) يعنى : نگزده . ( 6 ) در برهان معنى عصاره و فشردهء نيل را گويند و نيلج معرب آنست . ( 7 ) يعنى : نوسه . و در برهان معنى مخفف انوشه كه بمعنى خوش و خوشا و خوشى و خوشحال و خرم باشد و بمعنى غم خوردن و تيمار داشتن . و بفتح اول و اظهار هاء معنى پادشاه نوجوان و نوداماد نيز دارد .