محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1362

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

دژپيه « 1 » - بضم دال و سكون زاى فارسى و باء - و - كسر باء - « 2 » نيز گويند . و در فرهنگ مغنده - بضم ميم و غين - آورده . ماه پاره - يعنى جميل و روشن روى و صبيح [ مه پاره مخفف آن ] « 3 » . مثالش شيخ سعدى گويد : شعر « 4 » ازين مه پاره‌اى عابد فريبى * ملايك صورتى طاوس زيبى موچينه - بمعنى منقاش باشد و موچنه - بحذف ياء - نيز آمده [ 1 ] . مثالش نزارى « 5 » گويد : شعر « 4 » گرم دست باشد سرش بشكنم * بموچينه ريشش ز بن بركنم مارچوبه - « 6 » همان مارگياى مرقوم « 7 » و آن را به عربى هليون - بكسر هاء و فتح ياء - و - بفتح هاء و ضم ياء - نيز گويند * . مثالش خاقانى گويد : بيت گيرم كه مارچوبه كند تن به شكل مار * كو زهر بهر دشمن و كو مهره بهر دوست مىزده « 8 » - كسى كه بواسطهء شراب بسيار خوردن هيچ چيز نتواند خورد و شراب زده نيز گويند . مثالش مولوى معنوى : اى تو مقيم ميكده هم مستى و هم مىزده بيت تشنيعهاى بيهده چون مىزنى اى بد گهر و بمعنى شراب خورده نيز باشد * [ 2 ] . متاره - [ بناى قرشت و راى مهمله ، به وزن مغاره ] آوندى كه از آن وضو كنند و به عربى مطهره گويند . ملازه - بن زبان و نهايت كام باشد [ 3 ] . مثالش شمس فخرى گويد : بيت سزد گر قابله طفل امل را * بمدح شاه بردارد ملازه و به - زاى فارسى [ 4 ] - نيز به نظر رسيد .

--> ( 1 ) - بجز « غ » و « ك » : دژهير . ( 2 ) - « س » : ياء . ( 3 ) - جملهء داخل قلاب براى تطبيق لغت با شاهد افزوده شد . ( 4 ) - « س » ندارد . ( 5 ) - « س » نظارى . ( 6 ) - « س » : ماچوبه . ( 7 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 8 ) - « س » : مازده . ( 1 ) برهان ندارد . ( 2 ) معنى اخير در برهان نيست . ( 3 ) گوشت پاره‌اى كه از انتهاى كام آويخته است شبيه به زبان كوچكى . ( 4 ) يعنى : ملاژه .