محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1317
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
شعر « 1 » تو از سر نغزى و لطيفى و ظريفى * ميدان همه افعال من و هيچ ميامار منگياگر - [ بفتح ميم و كاف فارسى دوم و سكون نون و كاف اول با ياى حطى ] قمارباز باشد . مثالش هم [ 1 ] او فرمايد : بيت دنيا قمارخانهء ديوست و اندر آن * ما منگياگران و اجل نقش بين منگ مستار - [ به سكون سين مهمله . به وزن دستار ] در تحفة السعادة « 2 » نام داروييست بغايت تلخ و نافع باشد [ 2 ] مثالش شاعر گويد : بيت اگر خواهى ز تب زنهار ، زنهار * كفى از داروى مستار دست آر مرمر « 3 » - [ بفتح ميمين ] سنگ سپيد نرم مشهور كه رخام نيز گويند . مر * - دو معنى دارد : اول بمعنى پنجاه باشد . مثال « 3 » اين لغت و لغت مرقوم * مولانا جامى گويد : شعر « 1 » مر بود پنجاه و چون آمد دو مر ابيات اين * در صفا و محكمى شايد كه گويم مرمرست و ديگر كلمهء زياده باشد ، مر او را گفتم ، يعنى با او گفتم [ 3 ] . شيخ سعدى گويد : بيت مر او را چو ديدم سر از خواب مست * به دو گفتم اى سرو پيش تو پست مازندر - ولايت مازندران باشد . مثالش حكيم انورى گويد : بيت « 4 » تو مازندرى را بكس نشمرى * كه گر كينه سگ مه زمازندى مار - معروف [ 4 ] و نيز مخفف ميار چنان كه « 5 » ناصرخسرو گويد :
--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - بجز « ك » : تحفة السعادت . ( 3 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 4 ) - كلمه از « ك » است . ( 5 ) - اصل : چنانچه . ( 1 ) يعنى : سوزنى . ( 2 ) برهان گويد : آن را مرو نيز گويند و مشتار نيز آمده است . ( 3 ) در برهان معنى حساب و هر عقدى از اعداد نيز هست و گويد گاهى نيز افادهء معنى حصر مىكند . ( 4 ) خزندهء معروف داراى تنى نرم و پيچنده و دراز و برنگها و قامتهاى مختلف و بيشتر داراى زهر كشنده . حيه ( عربى ) .