محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1307
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
ماخ - مردم دون همت و سفله را گويند [ 1 ] . و ديگر زر و سيم قلب را ماخ گويند و بهر دو معنى شمس فخرى گويد : بيت « 1 » بصاع و دامن بخشد زر تمام عيار * نه سيم قلب دهد بر مثال مردم ماخ بمعنى اخير حكيم عسجدى نيز گويد : بيت چون شد حكيم ما و جوانمرد و دل فراخ * يك پيرزن خريد « 2 » بيك مشت سيم ماخ ملاخ - نام مقامى است . كذا فى مؤيد - الفضلاء . و در فرهنگ نام جزيرهء از جزاير زير باد « 3 » باشد كه ملاخه نيز گويند [ 2 ] ، مثالش شيخ سعدى گويد : بيت « 4 » ز تاج ملك زادهاى در ملاخ * شبى لعل افتاد در سنگلاخ و مناخ - بنون - نيز به نظر رسيده در بعض بستانها [ 3 ] كه بمعنى خوابگاه شتر باشد به عربى و به اين عنوان نيز بد نيست . ملچخ - [ بكسر ميم و سكون لام و فتح جيم فارسى ] سنگ فلاخن باشد در نسخهء ميرزا . ميخ - معروف [ 4 ] و بمعنى سكهء زر و پول نيز آمده . مثال اين معنى فردوسى گويد « 1 » : بيت « 1 » از آن پس دگر كرد ميخ درم * همان ميخ دينار و هر بيش و كم و مسعود سعد نيز گويد در تعريف زر : بيت « 1 » كرد مرهم دل فكار مرا * چهرههاى بميخ گشته فكار مخ - [ بفتح ميم ] يعنى چسبنده « 4 » و خزنده و نيز امر باشد بچسبيدن و خزيدن . مثال معنى دوم ناصرخسرو گويد :
--> ( 1 ) - كلمه از « ك » است . ( 2 ) - « س » : خريدن . ( 3 ) - « ك » : باد . ( 4 ) - « س » : چيننده . ( 1 ) و مردم پير و حقير را ( برهان ) . ( 2 ) در برهان معنى دارويى شبيه اشنان هم دارد . ( 3 ) يعنى بعضى از نسخههاى كتاب بوستان ( بستان ) سعدى . ( 4 ) ميلهء فلزى يا چوبى نوك تيز و سر پهن كلاهك دار كه به كار اتصال و دوختن قطعات چوب يا فلز به يكديگر به كار رود يا به ديوار و زمين كوفته شود آويختن چيزى را يا بستن چيزى را . و در برهان معنى پول نيز دارد .