محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1296

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

اجازت و رخصت باشد . مثالش سوزنى گويد : بيت ور زنش را بلفظ بخاراى عادتى * گويم لهى كنى كه بگايم لهى كند لورى - [ به وزن دورى ] خوره باشد كه بتازى جذام خوانند . و نيز طايفه‌اى باشند كه ايشان را كاولى نيز خوانند [ 1 ] . مثال اين معنى خلاق المعانى گويد : بيت با تركتاز طرهء هندوى تو مرا * همواره همچو بنگه لورى است خان‌ومان لاسكوى - [ بفتح سين و كاف ] مرغكيست كوچك و خوش آواز . منوچهرى گويد « 1 » : بيت خول طنبوره تو گوئى زند و لاسكوى * از درختى بدرختى شود و گويد آه ليى - [ بفتح لام و كسر ياء ] يعنى خايى . مثالش در بيت لييده گذشت [ 2 ] . لاينى - [ بكسر ياء و نون ] در مؤيد نوعى از جامهاى كوتاه باشد كه درويشان پوشند . اما در شرح سامى جامهء پشمين باشد كه در وقت كار پوشند . لكائى - يعنى سرخ [ 3 ] چه لكا بمعنى گل سرخ باشد - - و گذشت - - مثالش ناصرخسرو گويد : شعر « 2 » ور تو حكيمى بيار صحبت معقول * زرد مكن پيش من رخان لكائى لانى - يعنى جنبانى [ 4 ] مثالش هم او [ 5 ] گويد : شعر « 2 » پيش من چونكه نجنبدت زبان هرگز * حيره پيش ضعفا چونكه همى لانى لولى - در مؤيد سرود گوى و گداى كوچه باشد . مثالش امير خسرو گويد : « 3 »

--> ( 1 ) - بجز « ك » : منوچهر . ( 2 ) - « س » ندارد . ( 3 ) - كلمه از « ك » است . ( 1 ) لولى . غربال بند . كولى . توشمال . قرشمال . و در برهان معنى بىشرم و بىحيا و سرود گوى و گداى كوچه‌ها و ظريف و لطيف و نازك نيز دارد . رجوع به لولى شود . ( 2 ) در برهان فقط مصدر كلمه آمده است . ( 3 ) و سرخى ( برهان ) . ( 4 ) و بيفشانى ( برهان ) . ( 5 ) يعنى : ناصرخسرو .