محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1289

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت به دنيا ميل راى او نباشد * ملك نه فرج خواهد نه لكانه لنبه - مردم بزرگ جثه و فربه را گويند [ 1 ] . مثالش عماره گويد : شعر « 1 » چرا كه خواجه بخيل و زنش جوانمردست * زنى چگونه زنى سيم ساعد و لنبه و در فرهنگ « 2 » به وزن [ پنبه ] بمعنى گرد و مدور باشد . لنجه - [ به وزن غنجه ] « 3 » تبختر و خراميدن باشد [ 2 ] . مثالش خاقانى فرمايد : بيت سيمرع بدمسنجه پنجه نكند رنجه * او كبك گه لنجه من باز « 4 » گه جولان و اين يمين نيز گويد : بيت شكر خايست چون طوطى خوش آوازست چون بلبل * بجلوه همچو طاوسان بلنجه كبك كهسارى لبچره - [ به وزن مسخره ] همان لبچراى مرقوم بمعنى اول [ 3 ] . مثالش احمد اطعمه گويد : شعر « 1 » بعيش يكدمه احمد مساز با شربت * ز نقل لبچره « 5 » بردار توشهء جاويد لنگوته - [ بضم لام ] [ 4 ] در فرهنگ لنگى كوچك باشد كه درويشان و فقرا بندند . مثالش اين بيت شاه داعى شيرازى آورده : شعر دل بفراغت ده و لنگوته بند * از جهت زرنه بجان پوته بند لوره - [ به وزن غوره ] و بعضى - بزاى معجمه [ 5 ] آورده‌اند - زمينى كه سيل كنده باشد [ 6 ] . چنان كه شاعر [ 7 ] گويد : شعر دلش نگيرد زين دشت و كوه « 6 » و بيشه و رود * سرش نگردد « 7 » زين آبكند و لوره و جر « 8 »

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » : فر فرهنگ . ( 3 ) - « ك » : لنچه به وزن غنچه . ( 4 ) - « س » : ماز . ( 5 ) - اصل : نه . ( متن از ديوان داعى چاپ نگارنده ص 8 ج 2 است ) . ( 6 ) - اصل : خاك . ( متن از ديوان عنصريست ) . ( 7 ) - اصل : نگندد ، ( متن از ديوانست . ( 8 ) - « س » : مروز ؛ نسخ ديگر : و مرز . ( متن از ديوانست ) . ( 1 ) بضم اول و فتح سوم و بزرگ در برابر كوچك ( برهان ) . - لنبر . لنبك . ( 2 ) لنج . و در برهان بمعنى بيرون بردن و بيرون كشيدن چيزى از جايى بجايى نيز هست و بضم اول بمعنى لب نيز آورده است . ( 3 ) برهان لبچره ندارد . ( 4 ) لغت هندى است و بفتح اول است . ( بهار عجم . از حاشيهء برهان ) . ( 5 ) يعنى : لوزه . ( 6 ) سيلابكند . لوركند . لور . لر . ( 7 ) اين شاعر عنصرى است .