محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1232
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
دراز باشد گزينه . و بمعنى گنجينه نيز آورده [ 1 ] . گله - [ بضم گاف و لام مخفف مفتوح ] زلف باشد در فرهنگ . مثالش ركن الدين صاين گويد : شعر سرگشته در هواى تو چون بيدلان صبا * و آشفته بر عذار تو چون عاشقان گله و بمعنى غوزهء پنبه نيز آورده [ 2 ] . گونه « 1 » - چند معنى دارد : اول بمعنى لون باشد يعنى رنگ ؛ دوم بمعنى طرز و روش باشد ؛ سوم بمعنى روى باشد ، [ 3 ] مثال معنى اول شمس فخرى گويد : بيت هزار گونه گل از شاخ چهره بنموده * چو لعبتان گل اندام نازك از پا چنگ مثال معنى دوم خلاق المعانى گويد : بيت نيم مستى است چشم دلبر من * خوابش از هيچگونه مىنايد و از بيت اول معنى دوم نيز بتكلف مىتوان فهميد . مثال معنى سوم امير معزى گويد در صفت شراب : شعر نهاده بر كف تو گوهرى كه از عكسش * شود دو گونه چو گلنار و بزم چون گلشن گنده - يعنى قوى و سطبر مطلقا . مثالش سراج الدين راجى « 3 » گويد : بيت چوب تا باريك باشد مىتوانش راست كرد * اره و آتش علاج گنده كج مىكند [ 4 ] و نيز غلولههاى بزرگ كه از گوشت با حوايج كنند و در آشها اندازند [ 5 ] . مثالش شيخ بسحاق اطعمه گويد : بيت آنكه از خوان كريمان گنده خورد و زله بست * گر بتيرش مىزنى مشنو كه تركش مىكند گرانمايه - يعنى بيش بها كه به عربى نفيس گويند . مثالش « 4 » شيخ سعدى گويد :
--> ( 1 ) - چهار كلمهء اخير از « ن » است . ( 2 ) - كلمه از « ن » است . ( 3 ) - « ن » : نزارى . ( 4 ) - « س » : مثالس . ( 1 ) در برهان معنى كرباس گنده كه از آن خيمه و سايهبان سازند و فقيران و مسكينان جامه كنند و بضم اول ترجمهء خاصيت ( از لغات دساتيرى حاشيهء برهان ) نيز هست . ( 2 ) اين معنى در برهان نيست . ( 3 ) عارض . خد ( عربى ) . رخسار . و در برهان كلمه معنى گلگونه و غازه و هر دو طرف سرين و كفل و ترجمهء لفظى كه به عربى جنس گويند نيز دارد اما بمعنى طرز و روش ندارد . ( 4 ) در شعر شاهد متداول كلمه « كنده » است . ( 5 ) در برهان معنى گلولهاى از خمير كه به جهت يك ته نان كنند ( كنده نيز در تداول آيد ) و گرهى كه از بدن برآيد و درد نكند و ثؤلول گويند به عربى ( اژخ . زگيل . گوگه ) نيز دارد . و بفتح اول بمعنى بوى بد و هر چيز كه بدبو شده باشد نيز آورده است .