محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1203

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

مثال معنى پنجم حكيم فردوسى گويد : بيت به دو گفت اى بدتر از مار گز * بميدان كه پوشد زره زير خز و نزارى نيز گويد : بيت نكردى مشورت با ما درين كار * نهادى پاى بر دنبال گزمار گلگز - [ بضم گاف اول « 1 » و فتح دوم ] يكى از الوان و آن سرخ كم رنگ باشد [ 1 ] . مثالش امير خسرو گويد : بيت « 2 » چتر دگر گلگز و گلگون چو رز * چوب وى اكسون فلك كرده گز و در اصل گل درخت گز باشد و چون آن برنگ مذكورست بر رنگ آن نيز اطلاق كنند « 3 » . گرگوز - [ به راى مهمله و كاف دوم نيز فارسى . به وزن مرموز ] ضابط ولايت را گويند و نيز نام شخصى كه به يارى پيران ويسه آمده آمده بود . گوشخز - [ بفتح خاى معجمه ] هزارپا را گويند [ 2 ] . مثالش امير خسرو گويد : بيت بگوشه‌ها خزد آن كش بپاى بيرون رفت * بسان گوشخز از خود هزار دارد پاى گليز - [ بفتح گاف و كسر لام ] يعنى آبى و لعابى كه از دهان رود [ 3 ] مثالش سراج الدين راجى گويد : بيت « 2 » گرم گشته زاتش كين و ستيز * غرق گشته تا به گردن در گليز گوز - گردگان باشد [ 4 ] . مثال سوزنى گويد : بيت « 4 » بنشسته بنظاره و انگشت همى گز * آب مژه بگشاده و غلطان شده چون گوز و در فرهنگ - بفتح گاف - آورده و او درين قول متفردست [ 5 ] . گاز - يعنى عضوى را بدندان گرفتن . مثالش حكيم خاقانى گويد :

--> ( 1 ) - در اصل اين كلمه نيست . ( 2 ) - كلمه از « ك » است . ( 3 ) - عبارت اخير از « ك » است . ( 4 ) - « س » ندارد . ( 1 ) برهان ندارد . ( 2 ) گوشخزك . گوشخزه . گوشالنگ . ( 3 ) بفج . ( 4 ) جوز ( معرب ) . ( 5 ) در برهان بفتح اول و دوم مخفف گوزن و بضم اول نيز بمعنى گردگان و هم بمعنى بادى كه با صدا از راه پايين برآيد و بمعنى بد كه در مقابل نيك است و بمعنى مقل يا نبات مقل كه علف مقل كه صمغى است كه از آن بهم رسد نيز آمده .